و دلیل بر اینکه امور طبیعی غایتی دارد اینست که هر گاه معارضی یا قصوری در طبیعت ببینیم به صنعت به او مدد می‌رسانیم چنانکه طبیب معتقد است که اگر عارض ، زایل یا قوه زیاد شد طبیعت متوجه خیر و صحت می‌شود و از روی این اساس معالجه می‌کند . و اگر هم طبیعت رویه نداشته باشد باز نمی‌توانیم حکم کنیم که فعلی که از او صادر می‌شود بی غایت است زیرا که‌ رویه برای این نیست که کار را صاحب غایت کند بلکه برای آن است که از میان کارهائی که اختیار آنها ممکن است و هر کدام غایتی مخصوص به خود دارد آنرا که باید اختیار کند معین نماید . پس رویه برای تخصیص کار است نه برای غایت دادن به کار . و اگر نفس دواعی و عوارض مختلف‌ گوناگون نداشت همیشه کارها یکسان و بر یک روش و بدون رویه از او صادر می‌شد . و این فقره از ملاحظه صناعتهای انسانی مبرهن می‌شود که بیشک عمل به‌ صنعت غایتی دارد اما همین که برای صاحب صنعت ملکه حاصل شد دیگر برای‌ آن عمل محتاج به رویه نیست بلکه کار به جائی می‌رسد که اگر بخواهد رویه‌ بخرج دهد از کار باز می‌ماند و با آن که در آن صنعت ماهر است برای او تردید و کندی دست می‌دهد چنانکه کسی که کتابت می‌کند یا ساز می‌زند اگر در یکی یکی از حروف یا نغمات بنای رویه را گذاشته بر آنها توقف کند نمی‌تواند کار را صورت دهد مگر اینکه در ابتدای عمل باشد در حینی که‌ می‌خواهد آنرا قصد کند ولی بعد از عمل اول که از روی رویه واقع می‌شود کارهای دیگر را که بر آن مبتنی است بی رویه انجام می‌دهد . و از همین حال‌ را دارد که تشبث کسیکه می‌لغزد به چیزی که او را از افتادن نگهدارد ، و خاراندن انگشت عضوی را که خارش پیدا می‌کند ، که در این موارد شخص بدون‌ فکر و رویه و بدون اینکه صورت فعلی را که می‌کند به خیال آورد کار می‌کند . و از این واضح‌تر قوه نفس است در حرکت دادن اعضائی که تحریک آنها را اختیار کرده و علم به آن دارد . چه ، تحریک او بالذات و بلاواسطه نیست‌ بلکه در واقع نفس ، وترها و