جای تکامل نیست ، جای قوه و فعل نیست . اینها نیز بر دو قسم‌اند : ١ - موجوداتی که هر چه را که می‌توانند داشته باشند دارا هستند . که‌ اینها در اصطلاح موجودات " تام " خوانده می‌شوند . این موجودات از همان‌ بدء وجود به کاملترین شکلی که برای آنها و در مرتبه آنها ممکن است وجود دارند . که اینها همان عقول مجرده هستند . ٢ - موجود فوق التمام " ، موجودی است که علاوه بر آنکه دارای همه‌ کمالات ممکن و مفروض است ، دارای این خصوصیت هست که افاضه وجود به‌ دیگران می‌کند . [ و این همان مرتبه مبدأ اول است ] .

تعریف تکامل

در تعریف تکامل نظرهای مختلفی هست . ملاک تکامل چیست ؟ در قرآن کریم می‌فرماید " « الیوم اکملت لکم دینکم و أتممت علیکم‌ نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا »" ( سوره مائده آیه ٣ ) آیا میان مفهوم کمال و تمام فرقی وجود دارد ؟ مرحوم صدوق کتابی دارد به نام " کمال الدین و تمام النعمه " . در تفسیر " المیزان " ، می‌فرماید : یک موجود که ابعاض و اجزائی دارد ، تا همه اجزاء حاصل نشود ناقص است و این خود بر دو گونه است : گاهی‌ طوری است که تا آخرین جزء حاصل نشود بر موجود اثری مترتب نیست . مثلا یک اتومبیل که تا همه اجزاء آن حاصل نشوند راه نمی‌افتد . و گاهی موجود ناقص به نحوی است که هر جزء از اجزائش که حاصل شوند اثر و استفاده‌ای‌ بر آن مترتب است مثل یک خانه که هر اطاقی از آن قابل استفاده است . در مورد نوع اول " تمام " به کار می‌رود و در نوع دوم " کمال " به‌ کار می‌رود . در مورد اسلام به عنوان یک دین ، " کمال " به کار می‌رود [ که هر جزئی‌ از اجزای آن مفید است ] اما اسلام به عنوان یک نعمت ، اسلام تام الاجزاء را می‌گویند و در مورد آن " تمام " به کار می‌رود .