درسهای الهیات شفا 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨٥
چه مناسبت آن را " العدد التعلیمی " نامیده است . جای دیگری هم که از
" شفا " مفصلتر و مشروحتر گفته باشد ، در میان کتابهای خودمان پیدا
نکردیم . میخواستیم به کتاب " الطبیعه " ارسطو مراجعه کنم ولی فرصت
نکردم . ارسطو را یکی از بهترین کسانی میدانند که افکار فیثاغورث را نقل
کرده و به دیگران رسانده است . احتمال میدهم که در کتاب " ما بعد
الطبیعه " باشد ، در صورت فرصت به آن نگاه میکنیم . [١] احتمالی را
ما درباره این " العدد التعلیمی " عرض میکنیم : قبلا گفتیم که بعضی از
فیثاغوریان معتقدند که عدد مبدأ مقدار است و مقدار مبدأ اشیاء دیگر .
لهذا گفتند از وحدت نقطه درست میشود ، یعنی وحدت مبدأ نقطه است ،
نقطه که یک امر مقداری هندسی است اگر چه حالا موهوم حسابش میکنند همان
حقیقت وحدت است در مظهر مقداریش . خط نیز وحدت است [ ، دو وحدت ]
. سطح نیز به عقیده اینها سه وحدت است . حالا ممکن است که اینها تعداد
وحدتها را به همین ترتیب بالا ببرند . اگر چه ما ابعادی بیش از خط و سطح
و جسم نداریم ولی به صورت ترکیب و خطوط و سطوح متعدد [ میتوان تعداد
وحدتها را افزایش داد ] . یعنی شاید منظور کسانی که گفتهاند " علی وجه
العدد التعلیمی " مقصودشان این است که عدد مبدأ مقدار است و به این
اعتبار میگویند عددهای تعلیمی . نظریات بعضی از محشین را در این مورد
هفته پیش نگاه کردم توجیهات جالبی نبود که آدم بتواند باور کند . پس
این ابهام راجع به آن عبارت هنوز باقی میماند ، ببینیم تا آخر فصل حل
میشود یا نه .
[ نقد نظریه تألیف اشیاء از عدد و عدد از وحدت ]
از اینجا شیخ وارد بحث خود میشود و میخواهد نظریه کسانی که معتقدند اشیاء از عدد تألیف شده و اعداد هم از وحدت به وجود آمدهاند را رد کند ، خواه[١] استاد ( ره ) در این درسها فرصت رجوع به " ما بعد الطبیعه " ارسطو را نیافتند ، ولی همانطور که اشاره فرمودهاند ، ارسطو در " ما بعد الطبیعه " بطور نسبتا مشروح از این نظریات بحث میکند . کتاب سیزدهم ما بعد الطبیعه ( کتاب مو ) بخصوص فصل ششم تا دهم این کتاب به مباحث مربوط به عدد میپردازد . ( ناشر )