نیستند . پس دو نفر که در یک کیف یا در یک کم یا در یک اضافه با یکدیگر مشترکند را ما واحد می‌گوئیم ، در حالیکه واحد حقیقی نیستند . واحد مجازی هستند و کثیر حقیقی . آن دو شیئی را که در کیفیت با یکدیگر اشتراک داشته باشند اصطلاحا متشابه می‌نامند . و دو شیئی که در کمیت با یکدیگر اشتراک دارند ، یک عدد دارند یا یک مقدار دارند را متساوی‌ می‌گوئیم . و دو شیئی که در یک اضافه با یکدیگر یکی هستند اینها را موافق‌ [ متناسب ] می‌نامند . پس این وحدتها وحدت مجازی و بالعرض است‌ همچنانکه هوهویتی هم که اینجا هست هوهویت بالعرض است . یعنی اگر گفتیم زید عمرو است ، مجازا گفته‌ایم . زید عمرو فی الاسلامیه ، زید عمرو فی الایرانیه . اما هوهویت حقیقی و وحدت حقیقی اینست که دو شی‌ء در ذات‌ با یکدیگر شریک باشند ، که اگر در جنس با یکدیگر شریک باشند می‌گویند مجانست و اگر در نوع شریک باشند می‌گویند مماثلت [١] . اینجا در کلام‌ شیخ میان دو چیز تفکیک نشده که متأخرین تفکیک کرده‌اند . آنان مطلب را به این شکل بیان می‌کنند : وحدت یا وحدت حقیقی است یا وحدت غیر حقیقی‌ و مجازی . اگر وحدت حقیقی باشد یا اینست که واحد عین وحدت است یا واحد غیر وحدت است و به عبارت دیگر یا صفت و موصوف یکی هستند و یا صفت و موصوف دو چیز هستند . حال اگر واحد عین وحدت باشد اینهم بر دو قسم است یا حقیقتش عین حقیقت وحدت است یا مفهومش عین مفهوم وحدت‌ است . اگر مفهومش عین مفهوم وحدت باشد ، خود مفهوم وحدت است ، و اگر حقیقتش عین حقیقت وحدت باشد این را وحدت حقه حقیقیه می‌گویند که در ذات حق تعالی است . و اما اگر ذات واحد غیر از وحدت باشد خود بر چند قسم است : یا واحد شخصی است مثل زید ، یا واحد نوعی است مثل انسان که‌ نوع واحد است ، یا واحد جنسی است مثل حیوان که جنس واحد است .
وحدت بالعرض اینست که یک شی‌ء با شی‌ء دیگر واقعا وحدت ندارند اما

[١] عنقریب استاد اشاره می‌کند که این نوع وحدت ( یعنی وحدت‌ بالجنس و بالنوع ) وحدت مجازی است و آنچه از این معنا در زمره وحدت‌ حقیقی است وحدت جنسی و وحدت نوعی است ( ناشر ) .