امروزیها که روی هوهویت انگشت گذاشته‌اند روی همین قسمت که حمل قطعا صادق است ولی مفید نیست انگشت گذاشته‌اند و گفته‌اند که چنین حملی صادق‌ نیست . اینست که برایشان مسأله‌ای شده است . حالا ببینیم از کجا به این نتیجه رسیده‌اند ؟ چطور شد که اینها یک مرتبه‌ بر ضد اصل هوهویت قیام کردند و بطور کلی این اصل را که از اصول مسلم‌ منطق و فلسفه قدیم شناخته شد بر غلط بودن و منسوخ بودن آن فتوا دادند و اعلام کردند که معلوم شد که اصل هوهویت یکی از دروغهای بزرگ دنیا است ، همین که هر چیزی خودش خودش است . عرض کردیم حکما وقتی از هوهویت و انواع آن بحث می‌کنند [ از حمل شی‌ء بر خودش بحث نمی‌کنند ] نه از باب اینکه حمل شی‌ء بر خودش غلط است ، بلکه از باب اینکه حمل شی‌ء بر نفس مفید نیست . آنها درباره حملهای‌ مفید بحث می‌کنند . و الا قدر مسلم اینست که در این منطق و این فلسفه اصل‌ هوهویت اصل معتبری است و سلب شی‌ء از نفس را امر محالی می‌دانند . این‌ فکر که امروز پیدا شده و ظاهرا اول بار به وسیله هگل مطرح شده از اینجا ناشی شده که گفته‌اند هوهویت و نیز اصل امتناع جمع میان نقیضین از اصل‌ ثبات ناشی شده است ، یعنی فکر کردند که چون قدما در هستی و طبیعت قائل‌ به ثبات بودند ، از این جهت از یک طرف قائل به امتناع جمع میان‌ نقیضین شدند و از طرف دیگر به اصل هوهویت . ولی بنابر اصل حرکت ، چون‌ هر چیزی در حال حرکت است ، لازمه حرکت این است که هر چیزی در هر لحظه‌ هر چه هست در لحظه دیگر غیر خودش است ، یعنی خودش خودش نیست ، عدم‌ خودش بر خودش صادق است . البته این لحظه هم که ما می‌گوئیم به این معنا نیست که در یک لحظه خودش است و در لحظه دیگر چیز دیگر ، مثل آناتی که‌ متجاورند و کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند . بلکه طبیعت حرکت اینست که هر چیزی در همان حال که خودش خودش است خودش خودش نیست که ما در مقاله‌ اصل تضاد گفته‌ایم و تا اندازه‌ای و به