درسهای الهیات شفا 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٦
هست . پس بنابراین تقسیمبندی وحدت یا حقیقی است یا مجازی . وحدت حقیقی یا وحدتش عین واحد است یا غیر واحد . اگر عین واحد باشد خود دو قسم است و اگر غیر واحد باشد چند قسم . واحد مجازی هم اقسامی دارد به این صورت که یک وقت ملاک وحدت نوع است ، یک وقت جنس است ، یک وقت کم است و یک وقت اضافه ، و هر کدام از اینها یک اسم خاصی پیدا میکنند . شیخ اقسام را به این ترتیب ذکر نمیکند . شیخ تحت عنوان واحد بالذات و واحد بالعرض ذکر میکند و همانطوری که از گذشته یادم هست ، در کلام شیخ چندان تفکیکی هم میان واحد بالنوع و واحد نوعی و نیز واحد بالجنس و واحد جنسی نشده است . و این اصطلاحات در کلام شیخ وجود ندارد و عملا هم آنجوری که باید تفکیک نشده است . شیخ فقط واحد بالعرض و واحد بالذات را ذکر میکند . واحد بالعرض کمی با واحد مجازی تطبیق میکند ولی وقتی واحد بالذات را میگوید شاید تا اندازهای واحد جنسی با واحد بالجنس و واحد نوعی با واحد بالنوع مختلط شده باشد . این مطالب را با آنچه که در اوائل درباره وحدت آمده بود مطالعه کنید که البته آنچه در آنجا گفته بود مفصلتر از مطالب اینجاست . اما اگر دقت شود آنجا اقسام وحدت را ذکر کرده چون بحث درباره خود وحدت بوده است ، مثلا گفته است واحد یا بالذات است یا بالعرض . ولی در اینجا چون بحث درباره هوهویت است همان اقسام را برای هو هویت ذکر کرده است که هو هویتها مختلف هستند : هوهویت بالذات و هوهویت بالعرض . در عمل و نتیجه هم فرق نمیکند که ما اینها را اقسام وحدت ذکر کنیم یا اقسام هو هویت ، چون اقسام هوهویت همان اقسام وحدت است .
تساوق وحدت و وجود
مطلب دیگری که شیخ در اینجا بیان کرده و مطلب درستی است اینست که " الوحده والوجود ( یا ) الواحد والموجود متساوقان " . یعنی چه ؟ یعنی واحد و موجود دو مفهوم کلی هستند همدوش یکدیگر ، کل ماهو واحد حقیقه ، موجود حقیقه ، و کل ما هو موجود حقیقه ، واحد حقیقه . بنابراین ، کل ما هو موجود اعتبارا ،