درسهای الهیات شفا 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٧
اتفاقی که پیشتر گفتیم که غایت بالعرض باشد ؟ یعنی غایات بالعرض و حوادثی که نتیجه اتفاقات و غایات بالعرض هستند منجر به این حادثه بشوند . فرض کنید که مثلا یک خانواده حرکت میکنند از یک شهرستان بروند مکه . یک خانواده دیگر هم از شهرستان دیگری حرکت میکنند که به مکه بروند . این خانواده پسری دارند و آن خانواده دختری . اتفاقا در آنجا در یک خانه و در یک ساختمان قرار بگیرند و بعد آشنا بشوند و بعد این پسر و دختر یکدیگر را میخواهند ، خواستگاری میکنند ، ازدواج میکنند و از اینها بچهای بوجود میآید . در اینجا نمیشود گفت که این خانواده پسر که از اینجا حرکت کردند هدف طبیعت در اینجا این بوده که در مکه با آن خانواده ملاقات کنند . بلکه آنها یک هدف داشتند ، اینها هم یک هدف داشتند ، هدفی جداگانه ولی بعد یک اتفاق سبب میشود اینها با یکدیگر تلاقی کنند و از آن تلاقی اتفاقی ، این ازدواج پیدا میشود و بعد اینکه این نطفه در این رحم رشد پیدا کند پیش میآید . بنابراین ، این جهات را که میگوئیم اتفاقی ، از جنبه غائیت میگوئیم نه از جنبه علل فاعلی ، از جنبه علل فاعلی ضرورت است ، یعنی اگر یک نیروئی از بالا نگاه کند ، آن نیروئی که تمام این علل و عناصر را ، تمام این سلسله علل و معلولات را او تنظیم کرده است ، یا زیر نظر او تنظیم شده است ، یا لااقل از نظر او از ازل این ضرورت وجود دارد که این خانواده حرکت کنند و آن خانواده هم حرکت کنند در فلان نقطه بهم برسند بعد منجر به آن ازدواج بشود ، آن حساب دیگری است . شاید در حسابهای بالا ، در نظم دادن به مجموعه علل و معلولات یک حسابی در کار باشد که مخصوصا اینها به یکدیگر برسند . این مطلب دیگری است . ما از نظر خود طبیعت ، از پائین بخواهیم نگاه کنیم میگوئیم در اینجا ضرورت هست ، غایت هم هست ، ولی غایت بالعرض نه غایت بالذات ولی از نظر کلی غایت بالذات است . شیخ میگوید ما اول مسامحه میکنیم و میگوئیم ما وجود اتفاقی را به این معنا ( غایت بالعرض بودن ) در بعضی موارد منکر نمیشویم . ولی آن نسبت به افراد است نه نسبت به کلی . پس طبیعت همیشه هدف دارد و هدف طبیعت کلی