دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٦٣ - سخن ابن ابى الحديد درباره دانشهاى امام على

مى‌رسد. و امّا احمد بن حنبل، نزد شافعى درس خوانده و فقه او هم به ابو حنيفه مى‌رسد. و ابو حنيفه، خودش نزد جعفر بن محمّد ٨ درس خوانده و جعفر ٧، نزد پدرش فقه آموخته و زنجيره‌وار به على ٧ مى‌رسد.

و امّا مالك بن انس، نزد ربيعة الرأى، درس خوانده و ربيعه، نزد عِكْرمه، و عكرمه نزد عبد اللّه بن عبّاس، و عبد اللّه بن عبّاس، نزد على بن ابى طالب ٧ درس خوانده است. اگر خواستى، مى‌توانى ريشه فقه شافعى را از طريق درس خواندن شافعى نزد مالك بن انَس، به على ٧ برگردانى.

اين، داستان فقهاى چهارگانه بود. و امّا فقه شيعه، برگشت آن به على ٧ آشكار است و نيز فقهاى اصحابِ پيامبر خدا، دو نفر بودند: عمر بن خطّاب و عبد اللّه بن عبّاس، كه هر دو از على ٧ آموخته‌اند.

دانش آموختنِ ابن عبّاس نزد على ٧ كه آشكار است؛ و امّا عمر، همه مى‌دانند كه وى در بسيارى از مسائلى كه برايش و براى ديگر صحابيانْ دشوار بود، به على ٧ رجوع مى‌كرد و بارها گفت: «اگر على نبود، عُمَر هلاك مى‌شد» و نيز سخنش‌كه: «كاشْ گرفتار دشوارى‌اى‌نشوم كه ابو الحسنْ حضور نداشته باشد!» و نيز سخن ديگرش كه گفت: «در مسجد پيامبر خدا با حضور على، هيچ كس فتوا ندهد».

از اين روش هم منتهى شدن فقه به آن حضرت، شناخته شد.

اهل سنّت و شيعه، اين سخن پيامبر خدا را روايت كرده‌اند كه: «داورترينِ شما على است» و داورى و قضاوت، همان فقه است. بنا بر اين، او دين شناس‌ترينِ مردم بود.

و نيز همه روايت كرده‌اند كه چون پيامبر خدا، على ٧ را به عنوان قاضى به يَمنْ گسيل كرد، فرمود: «پروردگارا! قلبش را هدايت كن و زبانش را استوار ساز» و على ٧ گفت: «از آن زمان، در داورى بين‌دو نفر، هرگز ترديد نكرده‌ام».

او كسى بود كه درباره زنى كه شش ماهه زاييد، داورى كرد. او كسى بود كه‌