كماليه در او جمع است دست بردارد و از اصل و ريشه و بنيان دست كشيده و روى باز گردانده به امورى جزئى و اشيايى توخالى و از دست رفتنى دل بندد و دل‌بستگى او به حد غرق شدن در اين امور برسد.

عاشقان او جز او بزرگى نديدند و از غير او ياد نكردند و از دنيا و مافيها به اندازه‌اى كه محبوب اجازه داده، استفاده كردند و راه ورود غير را بر دل بستند.

من هماندم كه وضو ساختم از چشمه عشق‌		چار تكبير زدم يكسره بر هرچه كه هست‌

دو بار «اشهد ان لا اله الا الله» كه در اين شهادت بايد تمام هستى و وجود انسان شركت داشته باشد و جزئى از اجزاى وجود نماند، مگر اين كه به وحدانيت حضرت دوست شهادت دهد.

به قول عارف واله فيض كاشانى:

در صدف جان درى نيست به جز دوست دوست‌		آن‌كه دل از عشق او زنده بود اوست اوست‌
مغز در اين نه طبق نيست بجز عشق حق‌		هرچه به جز عشق‌او نيست به جز پوست پوست‌
قد سهى قامتان زان چمن آراست راست‌		روى پرى پيكران زان گل رو روست روست‌
عشق مرا پيشه شد در رگ و در ريشه شد		نيست منى در ميان من نه منم اوست اوست‌
اوست همه عز و ناز ما همه ذل و نياز		خوارى ما بهر ما عزت ما زوست زوست‌[١]

دو بار «اشهد ان محمدا رسول الله»، يعنى راه حق، شناخت حق و قبولى عمل در درگاه حق، بسته به اتصال هستى انسان به رسول خداست، آن انسان كريمى كه خداوند بزرگ به وسيله او، خود و قوانين و حلال و حرام و بهشت و دوزخ و ملك و ملكوت و ائمه طاهرين : و قواعد زندگى سالم را به انسان شناساند و بدون تعليم گرفتن از او و منهاى اسوه قرار دادن او، محال است انسان به جايى و به چيزى برسد، شهادت به رسالت او در حقيقت نفى تمام مكتب‌هاى غيرالهى است و عينيت اين شهادت در زندگى و حيات است كه انسان را به دو بال علم و عمل آراسته كرده و به سوى مقام قرب به پرواز درمى‌آورد.

دو بار به عنوان استحباب مؤكد و هنگامى كه خطرى جدى، حقيقت اسلام را تهديد كند، به عنوان واجب الهى: «اشهد ان اميرالمؤمنين عليا ولى الله»، به اين معنا كه پس از پيامبر ٦، راه پيامبر ٦ و صراط قرآن و شرع الهى و جاده مستقيم خداوندى و حقيقت و شيرينى دين و علت العلل اتصال آدمى به حق، على ٧ است.

دو بار «حى على الصلاة»؛ شتاب به نماز كنيد، آن حقيقتى كه شما را از فحشا و منكر باز مى‌دارد، آن واقعيتى كه سبب اتصال شما به حضرت جانان است، آن عروة الوثقايى كه اگر در زندگى شما نباشد در خير دنيا و آخرت به روى شما بسته است.

دو بار «حى على الفلاح»، دو بار «حى على خير العمل» و باز دو مرتبه «الله اكبر» و دو بار هم «لا إله إلا الله»، اين اذكار عاليه را صبح و ظهر و عصر و مغرب و عشا، مؤذنين عارف مى‌گويند و بايد بگويند، تا با گفتن خود، گوش جان بندگان را نوازش داده و آنان را به سوى حق بخوانند و از غير دوست منصرف نمايند و مى‌دانند كه مستحب است با شنيدن صداى اذان، انسان با مؤذن هماهنگى كرده‌

[١] -فيض كاشانى.