عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١٧٩ - سه عالم انسان

كامل در [همين‌] دنيا به آنان مى‌دهيم و در آن چيزى از آنان كاسته نخواهد شد.\* اينان كسانى هستند كه در آخرت، سهمى جز آتش براى آنان نيست و آنچه [در دنيا از كار خير] كرده‌اند، در آخرت تباه و بى‌اثر مى‌شود، و آنچه همواره [رياكارانه‌] انجام مى‌دادند، باطل است.

در هر صورت چون انسان در ابتداى خلقت از مواد همين زمين آفريده شده و سپس به عنايت و لطف دوست داراى روح الهى و عقل نورانى گشته، اگر بى‌توجه به روح و عقل بماند و فقط همت بر مسائل زمينى وجود خود بگمارد و در همين حال زمينى باقى بماند و با آن انس برقرار كند و به لذات فانى آن دل ببندد، مصداق اخلد فى الارض شده و در روز قيامت به اسفل الدركات ملحق خواهد گرديد.

ولى اگر به هدايت متصل گردد و دست به دامن انبيا و امامان : زند و از نفس اوليا و عاشقان بهره بگيرد و در ظهور دادن آثار عقل و روح بكوشد، در قيامت به اعلى عليين خواهد رسيد.

به عبارت ديگر خداوند مهربان، انسان را در ابتداى خلقت از خلاصه‌اى گل آفريد و مدتى به صورت همان خلاصه يعنى نطفه و علقه و مضغه و استخوان و خون و گوشت باقى گذاشت، سپس به او حيات بخشيد، مدتى گذشت كه او فقط به صورت موجود زنده‌اى بود، تا آن‌كه به او قوه عقل و تمييز عنايت كرد، قوه‌اى كه بتواند حق و باطل، نور و ظلمت، سياهى و سپيدى، بد و خوب، سودمند و زيان‌بخش را تشخيص دهد؛ در اين حال اگر اين موجود زمينى كه داراى حيات، اراده، استعداد، عقل و روح الهى است، تمام خواسته‌هايش را با خواسته‌هاى حضرت حق هماهنگ كند و آنچه را او مى‌خواهد بخواهد و هرچه را