شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٨١ - معناى ملازمه حكم عقل و شرع
وَ لاٰ تُظْلَمُونَ» و يا عقل مىگويد شكر منعم واجب است شرع هم فرمود ان اشكر لى و لوالديك...آيا اين اوامر و نواهى شارع امر و نهى مولوى است يا ارشادى؟به عبارت ديگر در اين موارد شارع بما هو مولى و شارع امر و نهى مىكند تا بشود مولوى و يا بما هو عاقل و واحد من العقلاء حكم مىكند تا بشود ارشاد به حكم عقل؟به عبارت سوم:آيا اين امر و نهىها تأسيسى«مؤسس حكم جديد»است يا تأكيدى«مؤكد حكم عقل»است؟مقدمة بايد فرق اوامر و نواهى مولويه و ارشاديه را بدانيم:
اوامر و نواهى مولويه عبارتست از امرها و نهىهائى كه مستقلا اطاعت و عصيان دارند و امتثال مىطلبند مثل امر صلاتى و نهى از شرب خمر و...ولى اوامر و نواهى ارشادى آنست كه استقلالا و جداى از حكم عقل يك اطاعت و عصيان ندارد بلكه ارشاد بهمان حكم عقل است كه اگر شرع هم نمىفرمود عقل ما چنين حكم مىكرد و شرع مطلب تازهاى نياورده.
با حفظ اين مقدمه مىگوئيم:در اين مبحث دو نظريه وجود دارد:
١-گروهى برآنند كه اين اوامر و نواهى همانند ساير امرها و نهىها مولوى هستند.
٢-و جمعى برآنند كه اين امر و نهىها ارشاد به حكم عقل هستند و نه مولوى.جناب مظفر مىفرمايد:به اعتقاد من اين اوامر و نواهى ارشادى هستند و نه مولوى دليل اينست كه:
هدف از امر شارع عبارتست از ايجاد داعى و انگيزه بسوى انجام كار در مكلف يعنى خود مكلف محرك باطنى و باعث درونى نداشت و اگر شارع نمىفرمود او خودبخود نمىرفت بسراغ انجام كار شارع امر مىكند يعنى او را تحريك مىكند و هل مىدهد و بعث مىكند و ايجاد داعى مىنمايد،در جان و روح او«ما شئت فعبر» يا«هرچه مىخواهد دل تنگت بگو».