او كه: «روز قيامت، برخى از شما، برخى ديگر را انكار مى‌كنند و برخى از شما، برخى ديگر را لعنت مى‌كنند»، و اين سخن او كه: «اين مجادله اهل آتش، قطعاً راست است»، و اين سخن او كه: «در حضور من، مجادله مكنيد و من، پيشاپيش به شما بيم دادم»، و اين سخن او كه: «بر دهان‌هاى آنان، مُهر مى‌نهيم و دست‌هايشان، با ما سخن مى‌گويند و پاهايشان، بدانچه فراهم ساخته‌اند، گواهى مى‌دهند»، هر يك از اينها، مربوط به جايگاه‌هاى گوناگون از جايگاه‌هاى آن روزى است كه مقدارش، پنجاه هزار سال است. در آن روز، خداوند عز و جل آفريدگان را در جايگاه‌هاى گونه‌گونى گِرد مى‌آورد. عدّه‌اى با هم صحبت مى‌كنند، و عدّه‌اى براى يكديگر، طلب آمرزش مى‌كنند. اينان، كسانى هستند كه در سراى دنيا، از سردمداران [- حق‌]، فرمان‌بُردارى و پيروى مى‌كرده‌اند.

و گنهكارانِ مستكبر و مستضعف را كه در سراى دنيا، [نسبت به حق و پيامبران،] كينه و دشمنى مى‌ورزيده‌اند و در ستم و تجاوز، به يكديگر كمك مى‌كرده‌اند، لعنت مى‌كند، در حالى كه هر يك به ديگرى كفر مى‌ورزد و يكديگر را لعنت مى‌كنند.

كفر، در اين آيه، به معناى بيزارى است. مى‌فرمايد:" از يكديگر، بيزارى مى‌جويند". مانند آن، اين سخن شيطان در سوره ابراهيم است كه: «من بدانچه پيش از اين، مرا [در كار خدا] شريك مى‌دانستيد، كافرم» [، يعنى بيزارم‌]، و اين سخن ابراهيم خليل الرحمان: «به شما كفر مى‌ورزيم»، يعنى: از شما بيزاريم.

سپس در جاى ديگرى گِرد مى‌آيند و در آن جا گريه مى‌كنند، كه اگر آن صداها براى مردم دنيا بر ملا مى‌شد، تمام مخلوقات، دست از زندگى مى‌شُستند و دلگير مى‌شدند، مگر آنچه خدا بخواهد، و همواره، خون مى‌گريند.

سپس در جايى ديگر گِرد مى‌آيند و از آنها خواسته مى‌شود كه زبان به سخن بگشايند، و آنها مى‌گويند: «به خدا، پروردگارمان، سوگند كه ما مشرك نبوديم»، پس خداوند- تبارك و تعالى- بر دهان‌هاى آنان، مُهر مى‌زند، و دست‌ها و پاها و پوست‌هايشان را به سخن گفتن مى‌خوانَد و آنها به هر گناهى كه كرده‌اند، گواهى مى‌دهند. سپس‌