شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٠ - واژهشناسى«تأويل»

است- ناشى از آن است كه برخى لغت‌شناسان، معناى اصلى مادّه «سَفْر» را كشف و آشكار شدن دانسته‌اند، با اين توضيح كه اين دو مادّه، علاوه بر لفظ در معنا نيز مشابه اند؛ زيرا هر يك مصداقى از روشن شدن معنا را ارائه مى‌نمايد.

اما بررسى موارد استعمال اين دو مادّه نشان مى‌دهد كه اوّلى بيشتر در مورد اظهار معناى معقول و آشكار كردن مطالب معنوى، و دومى براى آشكار نمودن اشياى خارجى و محسوس استفاده مى‌شود. گفتنى است كه اين دو ديدگاه منافاتى با هم ندارند.

همچنين گفته شده كه اصل واژه «تفسير»، سُريانى است و در متون قديمىِ اين زبان، به معناى شرح و توضيح كتاب مقدّس، فراوان به كار رفته است.[١]

واژه‌شناسى «تأويل»

واژه «تأويل»، مصدر باب تفعيل، از ريشه «أول» است. به عقيده ابن فارس، اين ريشه، دو معناى اصلى دارد: آغاز يك چيز و پايان آن.[٢] به نظر مى‌رسد كه واژه‌شناسان، با در نظر گرفتن ريشه لغوى «تأويل» و كاربردهاى آن، تعاريفِ به ظاهر متفاوتى از اين واژه به دست داده‌اند:

١. برخى «تأويل» را مترادف با «تفسير» و «معنا» دانسته‌اند، چنان كه از ابو العباس احمد بن يحيى نقل شده كه مى‌گويد:

أَلتَّأويلُ وَ المَعنى وَ التَفسيرُ واحِدٌ.[٣] تأويل و معنا و تفسير، يك چيزند.

[١]. گفتنى است كه آنچه در واژه‌شناسى« تفسير» ملاحظه شد، برگرفته از مقاله آقاى مهرداد عباسى در دانش‌نامه جهان اسلام( ج ٧ ص ٦١٩- ٦٢٠) است. براى آشنايى با منابع اين نظريه مى‌توانيد به همين مأخذ مراجعه فرماييد.

[٢]. معجم مقاييس اللغة: مادّه« أول».

[٣]. لسان العرب: ماده« أول».