شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٥٢ - جدال احسن

اين بحث به طور فشرده به بررسى اجمالى آياتى از قرآن كريم در اين زمينه مى‌پردازيم.

جدال احسن‌

جدال احسن يا محمود، مناظره‌اى براى اثبات حق و نفى باطل، وثمره آن، رشد و هدايت است. قرآن كريم از اين قسم جدال به «جدال أحسن» ياد و به آن ترغيب كرده است:

«وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ.[١]

با آنان به بهترين روش جدال كن».

«وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ الْكِتابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ.[٢]

با اهل كتاب، به جز با بهترين روش ممكن، جدال مكن».

از مجموع آيات قرآن كريم استفاده مى‌شود كه جدال احسن، روش انبيا عليهم السلام در دعوت به راه خدا بوده است. بر پايه آيات ٣ و ٨ حج، جدال احسن بايد آگاهانه باشد؛ زيرا جدل از روى علم، به اعتقاد حق منتهى مى‌شود و جدال بدون علم، به اعتقاد باطل مى‌انجامد.[٣] در روايات اهل بيت عليهم السلام نيز به جدال احسن ترغيب شده است؛ چنان كه در حكمت‌هاى منسوب به امير مؤمنان، على عليه السلام آمده است كه جوانانتان را به بحث و مجادله توصيه كنيد.[٤] همچنين به فرموده امام عسكرى عليه السلام، وقتى به امام صادق عليه السلام عرض شد كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و ائمه عليهم السلام از جدال در دين نهى كرده‌اند، امام صادق عليه السلام فرمود: از جدال به طور مطلق نهى نشده، بلكه از جدال غير احسن نهى شده است؛ آن گاه امام صادق عليه السلام به آيات ١٢٥ نحل و ٤٦ عنكبوت كه به جدال احسن ترغيب مى‌كنند، استناد كردند.[٥]

[١]. نحل: آيه ١٢٥.

[٢]. عنكبوت: آيه ٤٦.

[٣]. مجمع البيان ج ٧ ص ١٣٠؛ تفسير الفخر الرازى: ج ٢٧ ص ٢٩.

[٤]. شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد: ج ٢٠ ص ٢٨٥.

[٥]. التفسير المنسوب إلى الإمام العسكرى عليه السلام: ص ٥٢٧ ح ٣٢٢؛ بحار الأنوار: ج ٢ ص ١٢٥ ح ٢.