شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤١٨ - ٢ پيشينه پژوهشى

٢. پيشينه پژوهشى‌

منابع قرآن‌پژوهى به لحاظ شيوه طرح بحث سوگندهاى قرآنى، بر دو دسته اند:

نخست، منابع حوزه علوم قرآنى كه به موضوعاتى مانند ماهيت، ساختار، ويژگى‌ها و انواع سوگندهاى قرآنى پرداخته‌اند. كتاب البرهان فى علوم القرآن نوشته بدر الدين زركشى (م ٧٨٤ ق) از اين دسته است كه هجدهمين اسلوب از اساليب تأكيد كلام را سوگند مى‌شمارد و به توضيح آن مى‌پردازد.[١] همچنين، الإتقان فى علوم القرآن، نوشته سيوطى (م ٩١١ ق) كه مبحث سوگند را جداگانه در نوع ٦٧ آورده است.[٢] آثار بسيار ديگرى را مى‌توان در اين دسته گنجانيد.[٣] دسته دوم، منابع دانش تفسيرند، كه تفسير سوگندهاى قرآن و آيات حاوى آنها و نيز به مباحثى در ماهيت سوگند پرداخته‌اند. اين دسته از آثار خود بر دو گونه‌اند: نخست كتب تفسير ترتيبى قرآن مانند مجمع البيان طبرسى‌[٤] (م ٥٤٧ ق)، تفسير كبير فخر رازى‌[٥] (م ٦٠٦ ق) و تفسير الميزان علامه طباطبايى‌[٦] كه در كنار تفسير آيات، سوگندهاى قرآنى را نيز بررسيده‌اند و دوم، تك‌نگاشته‌هايى كه به روش تفسير موضوعى بدين كار پرداخته‌اند؛ مانند كتاب التبيان فى اقسام القرآن از ابن‌قيّم جوزيّه‌[٧] (م ٧٥١ ق)، كتاب الاقسام فى القرآن الكريم نوشته جعفر سبحانى، الاقسام القرآنيه از مكارم شيرازى، القسم فى اللغة و فى القرآن از محمد مختار سلامى و الإمعان فى أقسام القرآن از فرهى.

[١]. البرهان فى علوم القرآن: ج ٣ ص ٤٠- ٤٦.

[٢]. الإتقان فى علوم القرآن: ج ٢ ص ٣٥٠- ٣٥٥.

[٣]. براى نمونه: مباحث فى علوم القرآن: ج ٤ ص ٢٢٧- ٢٣٥؛ اعجاز بيانى قرآن: ص ٢٤٤.

[٤]. مجمع البيان: ج ٢ ص ٤٢٤- ٤٢٥ و ج ٤ ص ٢٢٦ و ج ٩ ص ٢٥٤.

[٥]. تفسير الفخر الرازى: ج ١٤ ص ١٤٧ و ج ٢٦ ص ١١٧- ١١٨ و ج ٢٧ ص ٢٣٩ و ج ٢٨ ص ١٤٦- ١٤٩، ١٩٤ و ١٩٦.

[٦]. الميزان فى تفسير القرآن: ج ١ ص ٢٢٤- ٢٢٥ و ج ٢٠ ص ١٤٧- ١٤٨.

[٧]. الإتقان فى علوم القرآن: ج ٢ ص ٣٥٠؛ كشف الظنون: ج ١ ص ٣٤١.