شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٢١ - ٤/ ١ آنچه اسباب نزول را روشن مىكند

فصل چهارم: نمونه‌هايى از احاديث تفسيرى‌[١]

٤/ ١ آنچه اسباب نزول را روشن مى‌كند

١٥٤٢. امام باقر عليه السلام يا امام صادق عليه السلام‌- در باره اين سخن خدا عز و جل: «بخوريد و بياشاميد تا رشته سپيد بامداد از رشته سياه [شب‌]، آشكار شود»-: در باره خَوّات بن جُبَير انصارى نازل شد. او در جنگ خندق با پيامبر صلى الله عليه و آله همراه بود. شب را با دهان روزه، به روز رساند و قبل از اين كه اين آيه نازل شود، وضعيت چنين بود كه اگر شخص روزه‌دار، شب مى‌خوابيد ديگر حق نداشت غذا بخورد. خوّات، پيش خانواده‌اش آمد و از آنان پرسيد: غذايى داريد؟ گفتند: نخواب تا برايت غذا تهيّه كنيم. او تكيه داد و خوابش برد. گفتند:

خوابت برد؟ گفت: آرى. او به همين حال ماند تا اين كه صبح شد و به خندق آمد؛ ولى مدام بى حال مى‌شد. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از كنار او گذشت. وقتى حال او را ديد، خوّات ماجرا را براى ايشان باز گفت. پس خداوند عز و جل اين آيه را فرو فرستاد: «بخوريد و بياشاميد تا رشته سپيد بامداد، از رشته سياه [شب‌]، آشكار شود».

١٥٤٣. مجمع البيان‌- در باره اين سخن خداى متعال: «اموال آنها (يتيمان) را همراه با اموال خود مخوريد»-: روايت شده كه وقتى اين آيه نازل شد، مؤمنان كراهت داشتند كه با يتيمان‌

[١]. گفتنى است كه برخى از احاديث، نمونه براى دو عنوان هستند، مانند احاديثى كه در تبيين احكام فقهى ذكر شده‌اند و مصداق عنوان« تفسير قرآن به قرآن» نيز هستند.