شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٤ - كاربرد كلمه«تأويل» در قرآن

اين آيه، به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى‌فرمايد كه مشركان مكه، در مقام ايراد و بهانه‌گيرى نسبت به رسالت آن حضرت و قرآن، هر مَثَل و سخنى را كه مطرح كنند، خداوند متعال در برابر آنان، سخنى مى‌آورد كه هم حق است و هم با بهترين بيان به آن پاسخ مى‌دهد.

كاربرد كلمه «تأويل» در قرآن‌

واژه «تأويل» در قرآن هفده بار به كار رفته است.[١] از مطالعه و بررسى مجموع آياتى كه در آنها لفظ تأويل وارد شده است، مشخص مى‌گردد كه لفظ «تأويل» در قرآن در اين معانى به كار رفته است:

١. واقعيت‌ها و حوادثى كه رؤيا از آن حكايت مى‌كند، مانند: تأويل رؤياى يوسف عليه السلام،[٢] تأويل رؤياى هم‌بندهاى او در زندان،[٣] و تأويل رؤياى پادشاه مصر.[٤] ٢. سِرّ و حقيقتى نهفته در وراى امر؛ مانند حكمت و اسرار اقدامات به ظاهر نادرستِ مصاحب موسى عليه السلام در تخريب كشتى، و كشتن جوانى بى‌گناه، و تعمير ديوارى در حال فرو ريختن بدون دريافت مزد.[٥] ٣. حكمت پاره‌اى از احكام الهى.[٦] ٤. تجسّم عينى وعده‌هاى الهى در قيامت.[٧]

[١]. آل عمران: آيه ٧( دو بار)؛ نساء: آيه ٥٩؛ اعراف: آيه ٥٣( دوبار)؛ يونس: آيه ٣٩؛ يوسف: آيه‌هاى ٦، ٢١، ٣٦، ٣٧، ٤٤، ٤٥، ١٠٠، ١٠١؛ اسرا: آيه ٣٥؛ كهف: آيه‌هاى ٧٨ و ٨٢.

[٢]. يوسف: آيه ٦ و ١٠٠.

[٣]. همان: آيه ٣٦- ٤٢.

[٤]. همان: آيه ٤٣- ٤٨.

[٥]. كهف: آيه ٨٢.

[٦]. نساء: آيه ٥٩؛ اسرا: آيه ٣٥.

[٧]. اعراف: آيه ٥٣، يونس: آيه ٣٨- ٣٩.