شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٩٤ - ويژگىها و اهداف تمثيلات قرآنى

«مَثَل» و «مِثْل» در قرآن به «امثال» جمع بسته شده است؛ براى نمونه واژه «أمثال» در آيه‌ «وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ ثُمَّ لا يَكُونُوا أَمْثالَكُمْ؛[١] و اگر روى برتابيد (خدا) جاى شما را به مردمى غير از شما خواهد داد كه مانند شما نخواهند بود» جمع مِثْل و در آيه‌ «تُؤْتِي أُكُلَها كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّها وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ؛[٢] ميوه‌اش را هر دم به اذن پروردگارش مى‌دهد و خدا مَثَل‌ها را براى مردم مى‌زند، شايد كه آنان پند گيرند» جمع مَثَل است.

ويژگى‌ها و اهداف تمثيلات قرآنى‌

افزون بر آنچه در فوايد و ويژگى‌هاى تمثيل بيان شد مى‌توان هدف تمثيلات قرآنى را از خود آيات قرآن به دست آورد؛ چرا كه قرآن در آياتى چند به ضرورت بهره‌گيرى از مثل و امثال براى تبيين مقاصد و معارف خود تأكيد كرده است كه از آن آيات اند:

«وَ لَقَدْ صَرَّفْنا لِلنَّاسِ فِي هذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ.[٣]

ما در اين قرآن براى مردم از هر چيز نمونه‌اى آورديم»

«وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ.[٤]

اين‌ها مثال‌هايى‌اند كه ما براى مردم مى‌زنيم و جز دانايان آن را درك نمى‌كنند».

«وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ‌ ....[٥]

اين‌ها مثال‌هايى‌اند كه براى مردم مى‌زنيم، شايد در آنها بينديشند».

جامعيت و وسعت تمثيلات قرآنى به گونه‌اى كه شامل اشخاص، اقوال، افكار، رخدادهاى تاريخى مختلف، روحيات گوناگون بشر و ... مى‌شود، از ويژگى‌هاى منحصر به فرد اين كتاب الهى است. مقايسه ميان مفاهيم مخالف و مشابه، از ديگر

[١]. محمد: آيه ٣٨.

[٢]. ابراهيم: آيه ٢٥.

[٣]. اسرا: آيه ٨٩.

[٤]. عنكبوت: آيه ٤٣.

[٥]. حشر: آيه ٢١.