شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٥١ - براهين جدلى قرآن كريم

مسائل گسترش يافت و طرفين به هنگام بحث و جدال، به نحوى لگام گسيخته سخن مى‌گفتند و ادلّه درست و نادرست را در هم مى‌آميختند.

گفتنى است كه استدلال و مناظره و مناقشه در گفتار، اگر براى روشن شدن حق و ارشاد جاهل باشد، پسنديده، بلكه در بسيارى از موارد واجب است و قرآن كريم نيز نه تنها با آن مخالفت نكرده، بلكه در آياتى (٢٩ بار در شانزده سوره) بر آن تأكيد كرده است. احتجاج‌هاى انبيا عليهم السلام با منكران وحى و نبوّت به شيوه جدال احسن، نمونه‌هايى روشن از مجادله شايسته اند. از مجموع موارد استعمال آن در قرآن، تنها سه مورد در معناى مثبت‌[١] و در ساير موارد به معناى مذموم به كار رفته‌اند.

براهين جدلى قرآن كريم‌

قرآن كريم مشتمل بر انواع برهان و ادلّه است. هيچ نوع برهان مبتنى بر كليات معلومات عقلى و سمعى نيست، مگر اين كه در قرآن از آن سخن به ميان آمده است.[٢] استدلال‌هاى جدلى در قرآن، از مباحث علوم قرآنى اند و در كتب علوم قرآن به تفصيل از انواع آنها سخن گفته شده است؛ مانند برهان سَبْر و تقسيم،[٣] قول موجَب،[٤] اسلوب حكيم‌[٥] و استدراج‌[٦].[٧] جدال از نظر قرآن، در يك تقسيم كلى به دو قسم جدال محمود (أحسن) و جدال مذموم (باطل) قسمت مى‌شود. در

[١]. نحل: آيه ١٢٥؛ عنكبوت: آيه ٤٦؛ مجادله: آيه ١.

[٢]. الإتقان فى علوم القرآن: ج ٢ ص ١٧٢.

[٣]. انعام: آيه ١٤٣- ١٤٥.

[٤]. منافقون: آيه ٨، توبه: آيه ٦١.

[٥]. بقره: آيه ١٨٩ و ٢١٥.

[٦]. سبأ: آيه ٢٥.

[٧]. التمهيد فى علوم القرآن: ج ٥ ص ٥١١- ٥١٦.