شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤١٩ - ١ جملههاى سوگند

مقالات پرشمارى را نيز نويسندگان معاصر در اين باره پديد آورده‌اند.[١]

ساختار سوگند

١. جمله‌هاى سوگند

جمله سوگند، خود مركب از دو جمله است: اول، جمله قسم كه در آن كلمه قسم و «مُقْسَمٌ‌به» مى‌آيد و ديگر، جمله جواب آن يا «مُقسَمٌ‌عليه». اين دو جمله روى هم، سوگند را تشكيل مى‌دهند. مقصود اصلى در سوگند، جمله جواب است كه جمله ديگرى براى تأكيد آن مى‌آيد؛[٢] مثلًا در آيات كريمه‌ «يس\* وَ الْقُرْآنِ الْحَكِيمِ»[٣] جمله‌ «وَ الْقُرْآنِ الْحَكِيمِ؛ سوگند به قرآن حكيم» را جمله قسم گويند كه براى تأكيد جمله خبرى پس از آن آمده است‌[٤] كه مى‌فرمايد: «إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ\* عَلى‌ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ‌؛ تو از پيامبرانى [و] بر راه مستقيمى».

در سوگندهاى قرآنى، ميان مُقْسمٌ‌به و مُقْسمٌ‌عليه رابطه دليل و مدلول برقرار است،[٥] به گونه‌اى كه اگر حقيقت و آثار و ويژگى‌هاى «مقسم‌به» مطالعه شود، درستى گزاره «مقسم‌عليه» آشكار مى‌گردد. حاصل اين كه بر خلاف سوگندهاى بشرى كه در برابر حجت و دليل است، سوگندهاى قرآن خود، حجّت و دليل است؛ مثلًا در آيه پيشين،[٦] مطالعه قرآن كريم كه «مقسم‌به» است، دليل و گواه است بر پيامبرى كه حضرت محمد صلى الله عليه و آله است و اين همان «مقسم‌عليه» است؛ به عبارت ديگر، از مطالعه‌

[١]. براى نمونه:« تحليلى بر سوگندهاى قرآن»، محمد فاكرميبدى، مجله پژوهش‌هاى قرآنى، بهار و تابستان ٨٣؛« درآمدى بر بحث سوگند در قرآن»، حسن خرقانى، مجله الهيات و حقوق، شماره ١؛« سوگند»، ابراهيم پورداود، مجله مهر ايران، شماره ٥ و ٦.

[٢]. الاقسام فى القرآن: ص ١٠- ١١.

[٣]. يس: آيه ١- ٤.

[٤]. الاقسام فى القرآن: ص ٦٤.

[٥]. البرهان فى علوم القرآن: ج ٣ ص ٤٤- ٤٥؛ مجمع البحرين: ج ١ ص ٥٤٦.

[٦]. يس: آيه ١- ٤.