شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٩٧ - اقسام امثال قرآن

امام صادق عليه السلام در روايتى به فوايد امثال قرآن اشاره كرده و فرموده است:

أَمثالُ القُرآنِ لَها فَوائِدٌ فَأَنعِمُوا النَّظَرَ وَ تَفَكَّروا فِى مَعانِيها وَ لا تَمُرُّوا بِها ....[١]

امثال قران داراى فوايدى است، پس در آن دقت نظر و در معانى آن تفكر كنيد و به گونه‌اى گذرا بدان ننگريد.

در نقلى، امام سجاد عليه السلام فهم معانى امثال قرآن را از خدا درخواست كرده و براى آن شأنى جليل قائل شده است.[٢] در شرح اين مناجات، صاحب رياض السالكين آورده است كه مراد از امثال قرآن، آياتى است كه در ذكر احوال گذشتگان و صفات دور و ناآشنا و اخبار و قصص شگفت آمده است.[٣]

اقسام امثال قرآن‌

برخى، امثال قرآن را در دو قسم ظاهره و كامنه دسته‌بندى كرده‌اند.[٤] امثال ظاهره، امثالى‌اند كه در آن، واژه «مَثَل» يا حرف تشبيه «ك» به كار رفته است كه از آن جمله اند:

«مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ ناراً.[٥]

آنان (منافقان) مانند كسى هستند كه آتشى بر افروخته تا در بيابان تاريك راه خود را پيدا كند».

«وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمالُهُمْ كَسَرابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً حَتَّى إِذا جاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئاً.[٦]

كسانى كه كفر ورزيدند، كارهايشان چون سرابى در زمينى هموار است كه تشنه، آن را آبى مى‌پندارد، تا چون بدان رسد آن را چيزى نيابد».

[١]. شرح اصول الكافى: ج ١٢ ص ٢٢١؛ رياض السالكين: ص ٤٦١.

[٢]. صحيفة السجاديّة: ص ١٩٦( دعاى ١٠٩).

[٣]. رياض السالكين: ص ٤٦١.

[٤]. البرهان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٤٨٦؛ الإتقان فى علوم القرآن: ج ٢ ص ٣٤٤.

[٥]. بقره: آيه ١٧.

[٦]. نور: آيه ٣٩.