شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٤٧ - جدل در لغت و اصطلاح

پژوهشى در باره مجادله در قرآن‌[١]

جدل در لغت و اصطلاح‌

«جَدَل» اسم مصدر از ريشه «جَدْل» است. جَدَل به معناى شدّت در پيچاندن و تاباندن است. ريسمان مهار شتر را كه سخت پيچ‌وتاب دهند، «جَديل» گويند. جَدْل به معناى بر زمين زدن نيز آمده است و كسى را كه از حريف شكست بخورد و بر زمين افتد، مُجَدّل خوانند.[٢] راغب مى‌گويد: جَدَل به معناى استحكام و استوارى در كلام و غير آن مانند تابيدن طناب و محكم كردن آن است. جدل در كلام در مورد حق يا باطل و زور به كار مى‌رود. جدل در اصطلاح، گفتگويى توأم با نزاع و غلبه جستن يك طرف بر ديگرى به قصد منصرف كردن طرف مقابل از رأى و نظر اوست.[٣] جدال (مجادله)، حِجاج (محاجة) و مراء، با يكديگر نوعى قرابت دارند؛ با اين تفاوت كه مقصود در حجاج، آشكار شدن حجّت احتجاج‌كننده و در جدال، ساكت شدن حريف از اشكال و ايراد و تهاجم علمى، و مراء، مخاصمه در حق‌

[١]. اين پژوهش، به وسيله فاضل گرامى آقاى روح اللَّه رزقى( عضو هيئت علمى پژوهشكده اسراء)، انجام شده است.

[٢]. لسان العرب: ج ٢ ص ٢١٠- ٢١١ ماده« جدل».

[٣]. مفردات الفاظ القرآن: ص ٨٩- ٩٠ ماده« جدل»؛ مجمع البيان: ج ٥ ص ٢٦٧.