شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٢١ - ب - سوگند به صفات و افعال فرشتگان

شأن مسقمٌ‌به دلالت دارد:

إنَّهُ سُبحانَهُ يُقسِمُ بِخَلقِهِ، لِلتَّنبيهِ عَلى‌ مَوضِعِ العِبرَةِ فيهِ، لأنَّ القَسَمَ يَدُلُّ عَلى‌ عِظَمِ شَأنِ المُقسَمِ بِهِ.[١] خداوند سبحان به آفريده‌اش سوگند ياد مى‌كند، براى توجه دادن به جاى عبرت‌آموز آن؛ چون سوگند، حكايت از بزرگى آن چيزى دارد كه به آن سوگند خورده مى‌شود.

«مُقسَمٌ‌به» هاى قرآن در يك تقسيم‌بندى، دو دسته اند: خداى سبحان و مخلوقات او[٢] كه به اجمال به آنها اشاره مى‌شود:

الف- سوگند به خداوند

در قرآن كريم بارها به خداوند يا افعال و صفات الهى سوگند ياد شده است و برخى قرآن‌پژوهان آنها را در دو بخش سوگند به ذات و صفات گنجانده‌اند:

«تَاللَّهِ لَتُسْئَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَفْتَرُونَ.[٣]

به خداوند سوگند، از آنچه هماره افترا مى‌زديد، بازخواست مى‌شويد».

«فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ مِثْلَ ما أَنَّكُمْ تَنْطِقُونَ.[٤]

سوگند به پروردگار آسمان و زمين كه او حق است؛ به همان سان كه شما سخن مى‌گوييد».

ب- سوگند به صفات و افعال فرشتگان‌

در چهار جاى قرآن به فرشتگان سوگند ياد شده است كه در چهار سوره صافّات، مرسلات، نازعات و ذاريات آمده‌اند:

«وَ الصَّافَّاتِ صَفًّا.[٥]

سوگند به صف‌بستگان كه صف با شكوه بسته‌اند».

[١]. مجمع البيان: ج ١٠ ص ٢٥٤.

[٢]. البرهان فى علوم القرآن: ج ٣ ص ٤٠، ٤٢؛ الإتقان فى علوم القرآن: ج ٢ ص ٣٥٠- ٣٥١.

[٣]. نحل: آيه ٥٦.

[٤]. ذاريات: آيه ٢٣.

[٥]. صافّات: آيه ١؛ التبيان فى تفسير القرآن: ج ٨ ص ٤٨١.