١٦٩٥. الاحتجاج: روايت شده است كه امير مؤمنان عليه السلام در ضمن سخنرانى كه چند روز پس از فتح بصره ايراد كرد، به نقل از پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «اى على! تو پس از من زنده مى‌مانى و به امّتم گرفتار مى‌شوى و [روز قيامت‌] در پيشگاه خدا از تو شكايت مى‌شود. پس براى آن شكايت، جوابى آماده كن».

گفتم: پدر و مادرم به فدايت! برايم بيان فرما كه اين فتنه‌اى كه به آن گرفتار مى‌شوم، چه فتنه‌اى است؟ و پس از شما بر چه اساسى با آنان جهاد كنم؟

به من فرمود: به زودى پس از من، با ناكثان و قاسطان و مارقان مى‌جنگى- و نام و نشان يكايك آنان را به من گفت- و با كسانى از امّتم كه بر خلاف قرآن و سنّت من اند، مى‌جنگى؛ همانان كه در دين، به رأى خود، عمل مى‌كنند، حال آن كه در دين، جاى رأى [شخصى‌] نيست؛ بلكه دين فقط امر و نهى خداست.

گفتم: اى پيامبر خدا! راه پيروز شدن در [آن دعوا و] شكايتِ روز قيامت چيست؟

فرمود: چون آن فتنه پيش آمد، تو بر راه راست بمان. آن گاه كه مردمَت هدايت را تابع هوس، و قرآن را تابع رأى كردند و آن را بر اساس رأى خويش تفسير نمودند و براى [توجيه‌] چيزهايى كه دلخواه آنان است و از گراييدن به دنيا ناشى مى‌شود، در قرآن، به دنبال دليل رفتند، تو رأى را تابع قرآن كن، و آن گاه كه فرقه‌هاى غافل، و فرمان‌روايان سركش، و رهبران پيمان‌شكن (ناكثان)، و گروه ستمگر (قاسطان) و طايفه منحرف (مارقان)- كه اهلِ دروغِ نابود كننده، و هوسِ به طغيان كشاننده، و شبهات بى‌پايه اند[١]- كلمات [خدا] را از جايگاه‌هاى [حقيقى‌] شان تغيير دادند، تو از برترىِ عاقبت [و از آخرت،] دست بر مدار؛ زيرا عاقبت، از آنِ پرهيزگاران است.

١٦٩٦. امام على عليه السلام: بسا گم‌راهى‌اى كه با آيه‌اى از كتاب خدا آراسته شود، همچنان كه درهم مسى با روكشى از نقره آراسته مى‌گردد!

[١]. واژه« الخالفة» كه در متن عربى حديث آمده، به معناى« فاسد» است. در نقل بحار الأنوار، نهج السعادة وكنز العمّال،« الخالقة» آمده كه به معناى« ريشه‌كن كننده» است؛ يعنى شبهاتى كه ريشه دين را مى‌زنند.