شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٢٩ - پژوهشى در باره ضرب قرآن به قرآن

پژوهشى در باره ضرب قرآن به قرآن‌[١]

ضرب، در لغت، معانى گوناگونى دارد؛ ولى «ضرب الشى‌ء بالشى‌ء» به معناى آميختن چيزى با چيز ديگر است.[٢] اين اختلاط و آميختگى، گاهى با درگيرى و رو در رويى توأم است. در عربى و فارسى، از ايجاد فاصله، كدورت و قرار دادن افراد در برابر هم، با عنوان «دو به هم زنى» يا «به هم زدن ميانه دو كس» ياد مى‌شود.[٣] به نظر مى‌رسد كه لفظ ضرب، با اين معنا، در جايى به‌كار مى‌رود كه ميان افراد يا اشياى به هم زده شده، ارتباط و قرابت باشد.[٤] بر اساس روايات موجود در منابع حديثى شيعه و سنّى، تعبير «ضرب القرآن بالقرآن» را نخستين بار، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به كار برد و به شدّتْ از آن، نهى كرد.[٥] اين اصطلاح و روايات مرتبط با آن، در مباحث مختلف علوم قرآنى (مانند: تفسير قرآن به قرآن، تفسير موضوعى و تفسير به رأى) مطرح شده است.

دانشمندان مسلمان، در تعريف اين اصطلاح، بر يك نظر نيستند و در تبيين اين مفهوم، تعابير گوناگونى دارند. با نگاه به مجموع روايات، به نظر مى‌رسد كه «ضرب‌

[١]. اين پژوهش، به وسيله فاضل گرامى جناب آقاى محمّدمهدى خراسانى، انجام شده است.

[٢]. فرهنگ جامع: ج ١ ص ٨٥٣، لسان العرب: ج ٨ ص ٣٨.

[٣]. المجازات النبوية: ص ٣٦١.

[٤]. ترجمه الميزان فى تفسير القرآن: ج ١ ص ١٩« مقدمه»؛ قرآن در قرآن: ص ٣٩٦.

[٥]. بحار الأنوار: ج ٣٠ ص ٥١٢- ٥١٣؛ مسند ابن حنبل: ج ٢ ص ١٧٨، ١٨٥ و ١٩٦؛ سنن ابن ماجة: ج ١ ص ٣٣.