روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٩٠ - ترجمه
فَإِذٰا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ ،تقدير آيت آن است كه:فاذا اردت قراءة القرآن،چون قرآن خواهى خواندن [١].و مثله قوله: إِذٰا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاٰةِ... [٢]،يعنى إذا اردتم القيام إلى الصّلاة،چون به نماز بر خواهى خاستن.و مثله قول الشّاعر:
إذا [٣]طحنت فابدئى [٤]بالميمنة
[٥]
يعنى،إذا أردت [٦]الطّحن، فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ ،پناه با خداى ده از شيطان رجيم، يعنى از ديو لعين.و«استعاذت»،طلب پناه كردن باشد و اين را«سين»طلب گويند،و گفتند:«عاذ»و«استعاذ»به يك معنى باشد و«با»از صلۀ اين فعل است و همچونين [٧]يقال:عاذ بكذا من فلان.و«شيطان رجيم»را شرح دادهايم [٨]در اول كتاب.
فامّا [٩]حكم آيت نيز آنكه [١٠]اين امر،امر است به مندوب به دلالت اجماع و اگر دليل نبودى از روى ظاهر محمول بودى بر وجوب،چه حكم اوامر قرآن اين باشد كه حمل او بر وجوب كنند.و اتّفاق جملۀ فقهاست[كه استعاذت پيش از قرائت قرآن در نماز و جز نماز سنّت است] [١١]جز مالك كه او گفت:استعاذت در نوافل ماه رمضان بايد كردن [١٢]و تمسّك كرد به حديث كه از رسول-عليه السّلام-روايت كردند كه:
إنّه كان يفتتح [١٣]الصّلاة بالحمد للّه ربّ العالمين :و تأويل اين حديث آن است كه يفتتح القراءة.او افتتاح قرائت [١٤]به اين سورت كردى،نبينى كه اجماع است كه افتتاح نماز به تكبير كنند؟پس معلوم شد كه خبر متروك الظاهر است و دليل صحّت اين قول كه گفتيم پس از اجماع حديث جبير بن مطعم است كه او گفت،رسول را ديدم كه نماز مىكرد گفت:
اللّه اكبر كبيرا و الحمد للّه كثيرا و سبحان اللّه بكرة و اصيلا اعوذ باللّه من الشّيطان الرّجيم من نفخه و نفثه و همزه.
[١] .همۀ نسخه بدلها بجز قم:خواند.
[٢] .سورۀ مائدۀ(٥)آيۀ ٦.
[٣] .قم:فاذا.
[٤] .اساس:فابرى،به قياس با نسخۀ قم،تصحيح شد.
[٥] .آط،آج،لب:بالهمينة.
[٦] .آج:اردتم.
[٧] .همۀ نسخه بدلها:همچنين.
[٨] .قم،آب،آز:برفته است،آط،آج،لب:رفته است.
[٩] .همۀ نسخه بدلها بجز قم:و امّا.
[١٠] .همۀ نسخه بدلها:بدان كه.
[١١] .اساس:ندارد،از قم افزوده شد.
[١٢] .آط،آب،آز،آج،لب:بايد كرد.
[١٣] .قم،آط،لب:يفتح.
[١٤] .همۀ نسخه بدلها بجز قم:قرآن.