روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٦٨ - ترجمه

تصرفاتش مملوك بود بر او و آن را كه ما [١]او را روزى دهيم از خزاين خود روزى نيكو [٢]و او ازآنجا نفقه مى‌كند پنهان و آشكارا راست باشند با هم؟يعنى [٣]نباشند، استفهامى است به معنى جحد.

در معنى او دو قول گفتند:يكى آن‌كه خداى تعالى مثل زد بندۀ بى‌مال بى‌تصرّف مملوك را به كافر،و مؤمن را مثل زد به مرد [٤]سخىّ مال‌دار،يعنى چنان كه آن دو با يكديگر [٥]راست نباشند اينان نيز با يكديگر راست نباشند،اين قول عبد اللّه عبّاس است و قتاده.مجاهد گفت:مثل زد خداى تعالى اصنام ايشان را به بندۀ چونين [٦]و خود را مثل زد به آزادى سخىّ بسيار مال بسيار خرج.

آنگه گفت:راست باشند [٧]با يكديگر و اين بر سبيل تقريع و توبيخ [٨]كافران گفت[تا تنبيه كند ايشان را بر خطايشان [٩]در عبادت اصنام و ترك عبادت خداى آنگه گفت: اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ ،يعنى لا يستوون و الحمد للّه،راست نباشد بحمد اللّه و منّه.

بعضى دگر گفتند: اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ ،براى آن گفت كه اين اصنام را كه ايشان مى‌پرستند مستحقّ هيچ حمد نيستند إنّما حمد و سپاس بر حقيقت خداى راست-جلّ جلاله.

آنگه گفت] [١٠]: بَلْ أَكْثَرُهُمْ لاٰ يَعْلَمُونَ ،بل بيشتر مردمان ندانند،يعنى كافران كه اين انديشه نكرده باشند و تفكّر ندانند و ايشان بيشترين قوم بودند.

آنگه مثلى ديگر زد،گفت: وَ ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلاً رَجُلَيْنِ ،مثل زد دو مرد را:

يكى گنگ كه [١١]قادر نباشد بر سخن گفتن و عاجزى و مدبرى باشد[و او وبال و بار گران بود بر پسر عمّش هركجا فرستد او را چون بازآيد خيرى [١٢]نيارد از مدبرى و عاجزى] [١٣]و بى‌آلتى و بى‌زبانى كه نداند كه مردمان چه گويند و او را چه جواب بايد دادن [١٤].او راست باشد با مردى عادل كه عدل كند و عدل فرمايد و بر ره راست