روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٦ - ترجمه
خداى تعالى اين آيت فرستاد: أَتىٰ أَمْرُ اللّٰهِ فَلاٰ تَسْتَعْجِلُوهُ ،فرمان خداى آمد،يعنى [١]آنكه آيد [٢]و خواهد آمدن [٣].و اگرچه لفظ ماضى است،مراد استقبال است و لكن [٤]براى آنكه لا محال خواهد بودن [٥]و زود خواهد بودن.حقتعالى گفت:فكأن قد [٦]، پندار [٧]كه حاصل آمد،چنان كه احوال قيامت بيشترين [٨]بر لفظ ماضى گفت،من قوله: وَ نٰادىٰ أَصْحٰابُ الْجَنَّةِ أَصْحٰابَ النّٰارِ [٩]... ، وَ نٰادىٰ أَصْحٰابُ الْأَعْرٰافِ رِجٰالاً [١٠]... و غير ذلك من الآيات.
راوى خبر گويد كه:چون اين آيت آمد،رسول-عليه السّلام-از جاى بجست مذعور و ترسيده و مردم سر سوى آسمان كردند و گمان چنان بردند كه قيامت همان ساعت [١١]خواهد بودن تا جبريل گفت: فَلاٰ تَسْتَعْجِلُوهُ ،تعجيل مكنى [١٢]آن را،مردم ساكن شدند،آنگه رسول-عليه السّلام-گفت:
بعثت أنا و السّاعة كهاتين و أشار باصبعيه ،گفت:مرا و قيامت را [١٣]به يك جا فرستادند چنانكه اين دو انگشت [١٤]به يك جا جااند.عبد اللّه عبّاس گفت:از اشراط و اعلام قيامت [١٥]يكى بعثت رسول است تا در خبر است كه:چون جبريل از آسمان به زمين مىآمد به وحى بر رسول ما [١٦]، فريشتگان آسمانها گفتند:
اللّه اكبر قد قامت السّاعة ،قيامت برخاست،يعنى نزديك شد.بعضى دگر از مفسران گفتند مراد به فرمان خداى عذاب به تيغ [١٧]است،و اين جواب نضر بن الحارث بود[١٠١-ر]چون گفت: اَللّٰهُمَّ إِنْ كٰانَ هٰذٰا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ [١٨]-الآية.چون استعجال عذاب كرد خداى تعالى اين آيت فرستاد:
[١] .قم،آط،آب،آز،آج،لب:و معنى.
[٢] .آط،آز:آمد.
[٣] .آط،آج،لب:آمد.
[٤] .آج،لب:ليكن.
[٥] .آج،لب:براى آنكه خواهد بود،آب،آز:لا محاله خواهد بود.
[٦] .آز،آج،لب+حصل،آط،آب در حاشيه افزودهاند:حصل.
[٧] .قم:پندارى.
[٨] .قم،آط،آب،آج،لب:بيشتر.
[٩] .سورۀ اعراف ٧ آيۀ ٤٤.
[١٠] .سورۀ اعراف ٧ آيۀ ٤٨.
[١١] .قم،آط،آب،آز،آج،لب:همان ساعت قيامت.
[١٢] .آب،آز،آج،لب:مكنيد.
[١٣] .قم،آب،آز:ندارد.
[١٤] .آز+من.
[١٥] .قم،آب،آز:ساعت.
[١٦] .آط،آب،آز،آج،لب:برسول ما،قم:بر رسول ما-عليه السّلام-
[١٧] .آط،آز،آج،لب:عذاب تيغ.
[١٨] .سورۀ انفال ٨ آيۀ ٣٢.