وَ يَجْعَلُونَ لِلّٰهِ مٰا يَكْرَهُونَ ،و مى‌كنند خداى را آنچه ايشان كاره‌اند آن را از دختران،يعنى آنچه به خود نمى‌پسندند به خداى مى‌پسندند. وَ تَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ ،و زبانشان وصف دروغ مى‌كند يعنى زبانشان دروغ مى‌گويد.و اضافت فعل با آلت براى تحقيق اضافت فعل كرد با فاعلش،كما قال اللّه: بِمٰا قَدَّمَتْ يَدٰاكَ ، [٢]:فَبِمٰا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ ، [٣]. أَنَّ لَهُمُ الْحُسْنىٰ ،دروغ اين است [٤]كه ايشان مى‌گفتند كه:ايشان را نيكويى خواهد بودن.و محلّ«أنّ»مع اسمها و خبرها[٩٥-ر]نصب است بر بدل«كذب».

و عبد اللّه عبّاس و حسن بصرى در شاذّ خواندند:و تصف السنتهم الكذب،به ضمّ«كاف»و«ذال»و رفع [٥]«با»بر صفت السنة، و هو جمع كذوب،كرسول و رسل و صبور و صبر و شكور و شكر،يعنى وصف مى‌كنند [زبانهاى] [٦]دروغ‌زنشان كه ايشان را نيكى خواهد بودن لا جرم،حقّا كه ايشان را دوزخ خواهد بودن. وَ أَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ ،عبد اللّه عبّاس گفت:انّهم منسيّون فى النّار،ايشان را در دوزخ فراموش كنند.و سعيد جبير گفت:«مبعدون»،بدور كرده باشند.مقاتل گفت:متروكون،رها كرده باشند.قتاده گفت:معجّلون الى النّار، ايشان را به دوزخ شتابانند [٧].فرّاء گفت:مقدّمون إلى النّار،ايشان را تقديم كنند و پيش از همه‌كس به دوزخ برند.نافع خواند:«مفرطون»به كسر«را»مخفّف،اى مسرفون.و ابو جعفر خواند:به كسر«را»مشدّد اى مقصّرون مضيّعون امر اللّه، تقصير كرده باشند و فرمان خداى ضايع كرده.

تَاللّٰهِ ،به خداى،و اين«تا»از جملۀ حروف قسم است و بدل«واو»است و در هيچ اسم نشود مگر در اين يك اسم كه اللّه است. لَقَدْ أَرْسَلْنٰا ،به خداى كه ما

[١] .همۀ نسخه‌ها بجز قم:ندارد.

[٢] .سورۀ حج ٢٢ آيۀ ١٠.

[٣] .سورۀ شورى ٤٢ آيۀ ٣٠.

[٤] .همۀ نسخه بدلها بجز قم:آن است.

[٥] .قم:ندارد.

[٦] .اساس:ندارد،به قياس با قم،افزوده شد.

[٧] .قم:ايشان به دوزخ شتابند،آز:ايشان را به دوزخ شتا باشد كذا.