روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٧ - ترجمه

وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلاّٰ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ [١]... ،أي،يدلّ على خالق له[٩٣-پ]مستحقّ للسّجود و التّسبيح،خداى را سجده كنند [٢]هرچه در آسمانها و زمين است،بر اين تأويلها كه گفتيم. مِنْ دٰابَّةٍ ، «من»تبيين راست [٣]،از رونده‌اى. وَ الْمَلاٰئِكَةُ ،و از [٤]فريشتگان او را سجده كنند، وَ هُمْ لاٰ يَسْتَكْبِرُونَ ،و تكبّر نكنند و بزرگوارى.

يَخٰافُونَ رَبَّهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ ،ترسند از خداى خود از بالاى ايشان.و در تأويل او دو قول گفتند:يكى آن‌كه يخافون عقاب ربّهم من فوقهم،على حذف المضاف و اقامة المضاف إليه مقامه.و عقاب كه آيد از بالاى سر ايشان آيد.و وجه [٥]ديگر آن‌كه چون خداى تعالى موصوف است بأنّه علىّ و متعال،بر سبيل توسّع،فوق در حقّ او اجراء كرد.و وجهى دگر آن است كه اين كنايت است از قدرت و قهر و غلبه چنان كه ما قاهر را گوييم زبر دست [٦]است،و مثله قوله: وَ هُوَ الْقٰاهِرُ فَوْقَ عِبٰادِهِ [٧]،و قوله:حكاية عن فرعون: وَ إِنّٰا فَوْقَهُمْ قٰاهِرُونَ [٨]. وَ يَفْعَلُونَ مٰا يُؤْمَرُونَ ، [٩]بكنند اين فريشتگان آنچه ايشان را فرمايند و هيچ نافرمانى نكنند،چنان كه گفت:

لاٰ يَعْصُونَ اللّٰهَ مٰا أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ مٰا يُؤْمَرُونَ [١٠] .

و گفتند:معنى آيت آن است كه هرچه دون اوست همه خاشع و خاضع اويند چنان كه گفت: مٰا مِنْ دَابَّةٍ إِلاّٰ هُوَ آخِذٌ بِنٰاصِيَتِهٰا [١١].

امّا قوله: وَ الْمَلاٰئِكَةُ ،تخصيص به ايشان به ذكر با آن‌كه ايشان از جملۀ آنان‌اند كه در آسمان و زمين‌اند،جارى مجراى آن است كه گفت: وَ مَلاٰئِكَتِهِ وَ رُسُلِهِ وَ جِبْرِيلَ وَ مِيكٰالَ... [١٢]،و قوله: وَ إِذْ أَخَذْنٰا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثٰاقَهُمْ وَ مِنْكَ وَ مِنْ نُوحٍ... [١٣]،و وجهى دگر آن است كه ملائكه را براى آن عطف كرد بر دابّه كه ملائكه