روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٤ - ترجمه

نكند به هدايت آن‌كس كه حكم كرده باشد به ضلال او.و وجهى ديگر آن‌كه هدايت نكند [١]اهل دوزخ را به ره بهشت [٢].كوفيان خواندند: فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ يَهْدِي ،به فتح«يا»و كسر«دال»على إضافة الفعل إلى اسم اللّه [٣]،و باقى قرّا خواندند:

لا يهدى،به ضمّ«يا»و فتح دال بر فعل مجهول،و بر اين قرائت معنى آن بود كه:انّ اللّه لا يهدى من يضلّه،على تقدير:لا يهدى مضلّه،يعنى آن را كه خدا اضلال كند-برآن معنى كه گفتيم-كس او را هدايت نتواند كردن [٤]-خلافا على اللّه-و خلاف نكردند در«يضلّ»كه«يا»مضموم است و«ضاد»مكسور،من الاضلال،و تقدير اعراب او اين است:فانّ اللّه مضلّه غير مهدىّ [٥]بر آنكه«اللّه»مبتدا باشد و «مضلّ»مبتداى دوم و«غير مهدىّ [٦]»خبر مبتداى دوم،و مثال او اين بود كه:إنّ زيدا لا يضرب من مكرمه [٧][٩١-ر]على تقدير:إن زيدا غير مضروب [٨]من مكرمه [٩]. وَ مٰا لَهُمْ مِنْ نٰاصِرِينَ ،و ايشان را هيچ يارى و ناصرى نباشد [١٠]،«ما»نفى است و «من»زيادة جاءت لتأكيد النّفى.

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَيْمٰانِهِمْ لاٰ يَبْعَثُ اللّٰهُ مَنْ يَمُوتُ ،ابو العاليه گفت:سبب نزول آيت آن بود كه مردى مسلمان را بر مردى مشرك دينى بود با هم گفتگوى [١١]كردند.مسلمان گفت:به آن خداى كه خلقان را زنده كند پس از مرگ كه چنين و چنين كنم.مشرك گفت:تو اميد مى‌دارى [١٢]كه پس از [١٣]مرگ كسى زنده خواهد شدن [١٤]آنگه سوگند [١٥]خورد مغلّظ به خداى كه [١٦]هيچ مرده زنده نشود [١٧].خداى تعالى