فَضَرَبْنٰا عَلَى آذٰانِهِمْ فِي الْكَهْفِ سِنِينَ عَدَداً ،بزديم بر گوشهاى ايشان در آن غار سالهاى بسيار،و اين كنايت است ازآن‌كه خواب بر ايشان افگنديم،گفتند:

معنى«ضرب»،اين جا ابتلاست چنان كه گويند:ضربه اللّه بالفالج،اى ابتلاه به.

و گفتند:معنى آن است كه،ما به خواب گوشهاى ايشان را از سمع منع كرديم.و هذا من قولهم:ضرب الامير على ايدى الرّعيّة اذا منعهم من الفساد،و قال الاسود بن يعفر و كان ضريرا:

و من الحوادث لا ابا لك انّنى ضربت علىّ الارض بالاسداد
و منه:ضرب [٢]الخيام و ضرب السّرادق و ضرب السّدّ،براى آن‌كه اين‌همه موانع است.و نصب«سنين»بر ظرف است و نصب«عددا»،بر بدل او،و شايد كه تمييز باشد.و العدد،المعدود و العدّ،المصدر،كالقبض و القبض و النّقض و النّقض.

ثُمَّ بَعَثْنٰاهُمْ ،پس برانگيختيم ايشان را.و«بعث»،از خواب بركردن [٣]باشد و فرستادن و تحريض [٤]كردن،يقال:بعثته من رقدته،قال اللّه تعالى: مَنْ بَعَثَنٰا مِنْ مَرْقَدِنٰا... [٥]نو از بعث فرستادن،قوله: فَبَعَثَ اللّٰهُ النَّبِيِّينَ [٦]،و قوله: فَبَعَثَ اللّٰهُ غُرٰاباً... [٧]،و از بعث تحريض [٨]قولهم:بعثته على كذا،و به معنى نصب و اقامت آمد.

فى قوله: وَ بَعَثْنٰا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيباً... [٩]،و اين جا به معنى تنبيه [١٠]است.

لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصىٰ لِمٰا لَبِثُوا أَمَداً ،تا بدانيم،و معنى آن‌كه در اين باب معاملۀ آنان كرديم [١١]كه ندانند تا بدانند چنان كه در معنى امتحان گفتيم اند جاى كه،از آن دو گروه كه خلاف كردند در مدّت مقام ايشان در غار،قول [١٢]كه به صواب نزديكتر است و كه شمارنده‌تر است غايت مقام ايشان را آنجا.آنگه در آن دو گروه خلاف كردند،گروهى گفتند:هر دو كافر بودند،و گروهى گفتند:يكى

[١] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم و مل+واحد.

[٢] .اساس:ضربت،به قياس نسخۀ قم و اتفاق نسخه تصحيح شد.

[٣] .مل:بركندن.

[٤] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم:تحريص.

[٥] .سورۀ يس(٣٦)آيۀ ٥٢.

[٦] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٢١٣.

[٧] .سورۀ مائده(٥)آيۀ ٣١.

[٨] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم:تحريص،قم:و بعث به معنى تحريص آمد.

[٩] .سورۀ مائده(٥)آيۀ ١٢.

[١٠] .قم:تقريب.

[١١] .آط،آج،لب:كردم.

[١٢] .مل:قولى.