كَذٰلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ... [٣] .و قوله: كَذٰلِكَ قٰالَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ تَشٰابَهَتْ قُلُوبُهُمْ... [٤]،آنگه گفت:خداى تعالى بر ايشان ظلم نكرد- تعالى علوّا كبيرا [٥]،و لكن ايشان بر خود ظلم كردند [٦]به ترك نظر و تفكّر و كفران نعمت و اختيار كفر بر ايمان[٩٠-پ]و ضلال بر هدى.

فَأَصٰابَهُمْ سَيِّئٰاتُ مٰا عَمِلُوا ،به ايشان رسيد بدى آنچه كردند[يعنى عقاب آنچه كردند] [٧]و مراد به سيّئه اين جا عذاب است،نظيره قوله: وَ جَزٰاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهٰا... [٨]،سيّئة اوّل معصيت است و دوم عقوبت [٩]، وَ حٰاقَ بِهِمْ ،و فرود آمد و در رسيد به ايشان جز[ا] [١٠]و وبال آن [١١]استهزا كه مى‌كردند.

وَ قٰالَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا ،حق‌تعالى در اين آيت بيان كرد كه مشركان جبر [١٢]چگونه گفتند مشرك كه جبر گويد-مع كفره-قدرىّ باشد،گفتند:اگر خداى خواستى ما نپرستيد مانى بدون او هيچ‌چيز را يعنى معبودى ديگر نگرفتمانى جز او،نه ما و نه پدران ما و حرام نكردمانى [١٣]آنچه كرديم از بحيره [١٤]و سايبه و وصيله و حام.

حق‌تعالى گفت: كَذٰلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ،همچنين كردند آنان كه پيش اينان [١٥]بودند.آنگه گفت:در اين كه ايشان كردند و گفتند خداى را هيچ [١٦]صنع نيست و پيغامبر [١٧]او را هيچ تقصير [١٨]نيست،بر پيغامبران چه باشد مگر بلاغى روشن كه برسانند آنچه خداى فرموده باشد ايشان را؟

[١] .آج،لب:آوردند.

[٢] .آط:اقراح محال كردن،آج،لب:اقراح محال كردند.

[٣] .سورۀ انعام ٦ آيۀ ١٤٨.

[٤] .سورۀ بقره ٢ آيۀ ١١٨.

[٥] .سورۀ بنى اسرائيل ١٧ آيۀ ٤٣ با اندكى تفاوت.

[٦] .آج،لب:نكردند.

[٧] .اساس:ندارد،از قم افزوده شد.

[٨] .سورۀ شورى ٤٢ آيۀ ٤٠.

[٩] .آط،آب،آز،آج،لب:عقاب.

[١٠] .با توجه به نسخه بدلها افزوده شد.

[١١] .لب:اين.

[١٢] .آط،آج،لب:خبر.

[١٣] .آج،لب:نگردانى.

[١٤] .اساس:حيره،به قياس نسخه قم،تصحيح شد.

[١٥] .جميع نسخه بدلها:ايشان.

[١٦] .قم+منع.

[١٧] .قم،آط،آب،آز،آج:پيغامبران،لب:پيغمبران.

[١٨] .آط،آب،آز،آج،لب:تقصيرى.