شبها نماز مى‌كرد و در نماز مى‌گفت:يا رحمان يا رحيم،مشركان گفتند:محمّد تا به اكنون يك خداى را مى‌خواند،اكنون دو خداى را مى‌خواند!«اللّه»را و«رحمان» را.ما«رحمان»،نشناسيم الّا رحمان يمامه [١]را،مسيلمۀ كذّاب را خواستند.

خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت:بگو اى محمّد كه اين چه انكار است به آن‌كه من خداى به نام رحمان مى‌خوانم؟خداى را خواهى به نام اللّه خوانى،و خواهى به نام رحمان [٢]. أَيًّا مٰا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمٰاءُ الْحُسْنىٰ .به هر نام كه خوانى او را،او را نامها [٣]نيكوست.اين قول [٤]كه مشركان گفتند از ايشان،دليل آن مى‌كند كه اعتقاد چنان داشتند كه:اسم و مسمّى يكى باشد،و الّا به اختلاف اسماء،حوالت نكردندى با اختلاف مسمّى. وَ لاٰ تَجْهَرْ بِصَلاٰتِكَ ،ميمون بن مهران گفت،رسول -عليه السّلام-در اوّل شرع فرمودى نوشتن بسمك [٥]اللّهمّ،بر عادت عرب در جاهليّت.چون بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ،فرود آمد بفرمود نوشتن: بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ،مشركان گفتند:«رحيم»شناسيم،«رحمان»را نمى‌شناسيم.خداى اين آيت فرستاد.

ضحّاك گفت:سبب آن بود كه جهودانى كه ايمان آورده بودند،گفتند:يا رسول اللّه!ما در قرآن ذكر«رحمان»كمتر مى‌يابيم و در تورات بسيار است، خداى تعالى اين آيت فرستاد،و قوله: أَيًّا مٰا تَدْعُوا ،«ما»زايده است،چنان كه:اينما و متيما و اذما و حيثما،و محلّ او جزم است.به أيّا،و علامة جزم سقوط نون است از تدعون،براى آن‌كه خطاب با جماعت است،و از پس«واو»«الف»بايد نوشتن،تا فرق بود ميان«واو»جمع و ميان تدعو در خبر از واحد كه«واو»لام الفعل باشد،و نصب«ايّا»بر مفعول تدعوا است،و«فاء»براى جزاى شرط،فى قوله: فَلَهُ الْأَسْمٰاءُ الْحُسْنىٰ وَ لاٰ تَجْهَرْ بِصَلاٰتِكَ وَ لاٰ تُخٰافِتْ بِهٰا ،عبد الله عبّاس گفت:سبب نزول اين [٦]،آن بود كه رسول-عليه السّلام-چون نماز كردى،به قرائت آواز برداشتى.

مشركان بر قرآن طعن زدند و دشنام دادند رسول را و منزل قرآن را.آنگه در آن ميانه صفير زدندى و دست بر دست زدندى و شعر خواندندى،تا رسول را به غلط افگندندى.

[١] .آج،لب:تمامه.

[٢] .آط،آب،آج،لب:خوانى،آز:خوانيد.

[٣] .همۀ نسخه بدلها:نامهاى.

[٤] .آط،آب،آز،آج،لب:قولى.

[٥] .اساس:اسمك،به قياس،با قم،تصحيح شد.

[٦] .آط،آب،آز،آج،لب+آيت.