روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٤٩ - ترجمه

معبودان را كه اين جا مى‌خوانى از بتان و هرچه دون خداست از شما گم شود و از ياد و خاطر شما فراموش [١]شوند،كس را نخوانى در آن حال مگر خداى را -جلّ جلاله.و تقدير آن است كه:ضلّ من تدعونه الّا ايّاه،يعنى الّا اللّه تعالى و «ايّا»ضمير منصوب منفصل است بر استثنا. فَلَمّٰا نَجّٰاكُمْ إِلَى الْبَرِّ ،چون به فضل و رحمت خود شما را برهاند،و به خشك رساند و ايمن [٢]شوى اعراض كنى و برگردى.

وَ كٰانَ الْإِنْسٰانُ كَفُوراً ،و آدمى هميشه كافر نعمت بوده است و اين بر سبيل مثل گفت.آنگه گفت:

أَ فَأَمِنْتُمْ ،ايمن شده‌اى كه خسف كند به شما كنارۀ زمين و شما را به زمين فروبرد .چنان كه قارون را فروبرد، أَوْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حٰاصِباً ،يا فروفرستد بر شما بادى سخت كه سنگ‌ريزه آرد.چنان كه بر عاد فروفرستاد.و در«حاصب»،دو قول گفتند:يكى آن‌كه بادى باشد كه حصبا آرد و آن سنگ‌ريزه باشد و هو من باب تامر و لابن،قال الفرزدق:

مستقبلين شمال الشّام تضربنا [٣] بحاصب كنديف القطن منثور
و قولى ديگر آن است كه:حاصب خود سنگ [٤]باشد من قولهم،حصبه بالحصبا [٥]،اذ رماه [٦]بها.آنگه حاصب به معنى را مى‌باشد،اسند الفعل الى الحجارة على وجه التّوسّع ثُمَّ لاٰ تَجِدُوا لَكُمْ وَكِيلاً ،پس شما آنگه و كيل درى [٧]نيابى كه براى شما سخن گويد و از شما دفع كند. أَمْ أَمِنْتُمْ ،يا ايمن [٨]شده‌اى ازآن‌كه شما را بار ديگر با دريا برد. فَيُرْسِلَ عَلَيْكُمْ قٰاصِفاً مِنَ الرِّيحِ ،فروفرستد بر شما بادى شكننده من القصف،و هو الكسر،بادى كه به سختى درختان بشكند و آنگه غرق كند شما را به جزا و مكافات آن كفر كه برآن اصرار مى‌كنى.آنگه شما [٩]بر ما تابعى و لشكرى و ناصرى نيابى كه شما را نصرت كند بر ما و تبيع فعيل به معنى فاعل باشد.

در معنى او دو قول گفتند:يكى لشكر [١٠]كه تابع رايت باشد يكى ثاير كينه خواه كه