باشد به اين فسق كه در آيت هست،اين آن است كه از آن مى‌گريزى شما،براى آن مؤدّى است با آن‌كه خداى تعالى[١٢٧-ر]مريد بود اهلاك نامستحق را و جواب از اين آن است كه گوييم:اين ارادت تعلق ندارد الّا به اهلاكى مستحق به معاصى متقدّم و آنچه وجه حسن تعليق اين ارادت است به امر مذكور در آيت فى قوله: إِذٰا أَرَدْنٰا ...امرنا،آن است كه در تكرار امر به طاعت اعذار و انذار است و تنبيه و اقامت حجّت بر فاسقان تا چون عصيان كنند پس از تكرار امر مستحقّ وعيد و اهلاك باشند،فكانّه تعالى،قال: وَ إِذٰا أَرَدْنٰا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً ،بما استحقّوا من الهلاك بما فعلوه من الكفر و العصيان امرناهم مرّة بعد اخرى و كرّرنا عليهم الامر اعذارا لهم و انذارا و ايجابا للحجّة عليهم.و جواب دوّم در تاويل آيت آن است كه:

أَمَرْنٰا مُتْرَفِيهٰا از صفت قريه باشد،و جواب«اذا»نبود،فكانّه قال: إِذٰا أَرَدْنٰا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً ،من صفتها انّا أَمَرْنٰا مُتْرَفِيهٰا بالطّاعة فَفَسَقُوا فِيهٰا و بر اين جواب، «اذا»،را جوابى نبود ظاهر در آيت،براى آن‌كه در كلام دلالت است بر حذف او، و نظير اين آيت فى حذف جواب«اذا»قوله: حَتّٰى إِذٰا جٰاؤُهٰا وَ فُتِحَتْ أَبْوٰابُهٰا وَ قٰالَ لَهُمْ خَزَنَتُهٰا سَلاٰمٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهٰا خٰالِدِينَ [١]-الآيات.و جوابى نيست «اذا»،را در طول اين كلام براى آن‌كه او مستغنى است [٢]،و مثله قول الهذلىّ:

حتّى اذا سلكوهم فى قتائدة شلاّ كما تطرد [٣]الجمّالة الشّردا
و جواب«اذا»،نيامد در اين كلام براى آن‌كه بيت آخر قصيده است.و وجه سه‌ام [٤]در جواب آيت آن است كه ذكر ارادت در آيت مجاز و اتّساع است و اين عبارت باشد ازآن‌كه معلوم بود از حال قوم و مآل كار ايشان.و تفسير [٥]آيت چنين باشد كه:چون ما شهرى را هلاك خواهيم كردن،و مثله قوله: جِدٰاراً يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ... [٦]،ديوارى كه بخواست افتادن.و مثله:اذا اراد التّاجر ان يفتقر اتته [٧]النّوائب من كلّ وجه [٨].چون بازرگان [٩]زيان خواهد كردن،و اين آن ارادت است كه آن را بر «كاد»تفسير مى‌كنند،يعنى إذا كدنا ان نهلك قرية،و معنى آن‌كه:اذا قرب

[١] .سورۀ زمر(٣٩)آيۀ ٧٣.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:از او مستغنى‌اند.

[٣] .همۀ نسخه بدلها بجز قم:يطرد.

[٤] .همۀ نسخه بدلها بجز مل:سيم،مل:سيوم.

[٥] .مل+اين.

[٦] .سورۀ كهف(١٨)آيۀ ٧٧.

[٧] .قم:أتاه.

[٨] .آج،لب:وجهه.

[٩] .قم:بازارگان.