روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٣ - ترجمه

و اگر خداى خواهد همه را هدايت دهد.اين مشيّت قهر و جبر [١]است چنان كه بيان كرديم فى قوله: وَ لَوْ شٰاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعاً أَ فَأَنْتَ تُكْرِهُ النّٰاسَ حَتّٰى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ [٢].تو اكراه خواهى كردن [٣]اى محمد؟ يعنى إكراه نه كار تو است اكراه خداى تواند كردن و [٤]لكن نكند ازآنجا كه حكمت راه ندهد.و گفته است: لاٰ إِكْرٰاهَ فِي الدِّينِ [٥]...، و هر آيت كه مانند اين باشد [٦]تفسيرش [٧]اين باشد كه گفتيم من قوله: وَ لَوْ شٰاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النّٰاسَ أُمَّةً وٰاحِدَةً [٨].و قوله: وَ لَوْ شِئْنٰا لَآتَيْنٰا كُلَّ نَفْسٍ هُدٰاهٰا [٩]... ،براى آن‌كه ارادت اختيارى خود هست و كرده،امر [١٠]موقوف نباشد بر شرطى.

قوله: هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً ،او آن خداست كه فرود آورد براى شما از آسمان آبى،يعنى آب باران، لَكُمْ مِنْهُ شَرٰابٌ ،شما را از آن خورش است و از آن درختان شما را پرورش است بهرى [١١]شرب شماست و بهرى شرب درختان شماست تا آن را به آب [١٢]باران مى‌پرورد و بهرى از آن ميوه‌دار باشد و بهرى از آن براى هيزم [١٣].و در برگ او چهار پاى [١٤]شما را[٨٦-پ]علف است.

و قوله: فِيهِ تُسِيمُونَ ،اى ترعون أنعامكم.يقال:سامت السّائمة،اذا رعت و اسمتها انا [١٥]إذا رعيتها.و«رعى»هم لازم است [١٦]و هم متعدّى و«سوم»جز لازم نباشد.و قال الاعشى:

و متى [١٧]القوم بالعماد إلى الرّزحى [١٨] و أعيا المسيم أين المساق [١٩]