مذحج يا از اهل فارس و از بدريّون بود كه در غزوه احُد به شهادت رسيد. [١] مطابق نقل برخى مفسّران، مقصود از «البائس الفقير» در آيه ٢٨ حج (٢٢) وى دانسته شده است. [٢]

سعد بن خيثمه‌

سعد بن خيثمة بن حارث، از انصار قبيله اوس و از نقباى دوازده‌گانه در بيعت عقبه دوم و از شهداى بدر است. [٣] بر اساس نقل برخى مفسّران، در پى پرسش‌ سعد و دو تن اصحاب از پيامبر صلى الله عليه و آله درباره خوردنيهاى حلال، آيه ٤ مائده (٥) نازل شد و ملاك در حلّيّت را پاكيزگى آنان دانست. [٤] نيز در پى توصيه سعد و چند تن از صحابه در خصوص اجتناب برخى مسلمانان از دوستى با يهود و امتناع ايشان، آيه ٢٨ آل‌عمران (٣) نازل شد و مسلمانان را از دوستى با يهود برحذر داشت. [٥]

سعد بن ربيع‌

سعد بن ربيع بن عمرو انصارى، از قبيله خزرج و از نخستين مسلمانان يثرب و حاضران در هر دو بيعت عقبه، از بدريّون و از جمله شهداى احُد است. [٦] برخى‌ مفسّران، نزول آيه ٣٤ نساء (٤) را درباره سعد دانسته‌اند كه وى به جهت نشوز همسرش لطمه‌اى به او وارد ساخت. چون پدرزنش به نزد رسول‌خدا صلى الله عليه و آله شكايت برد آن حضرت حكم به قصاص كرد؛ امّا با نزول آيه ياد شده اين حكم لغو شد و تنبيه زن براى تمكين از شوهر، مستحق قصاص دانسته نشد. [٧] نيز ذيل آيه ١١ نساء (٤) از وى ياد شده كه پسرش ارث برجاى مانده از پدر را تنها به خود اختصاص داد و خواهرانش را از آن محروم ساخت. با نزول آيه سهم هر يك از ورثه مشخص شد. [٨]

سعد بن عُباده‌

سعد بن عباده، از بزرگان انصار، از قبيله خزرج و از صحابه برجسته رسول‌خدا صلى الله عليه و آله، بدرى و پرچم‌دار انصار در غزوات و از كسانى است كه از بيعت با ابوبكر خوددارى ورزيد و در سفر به شام درگذشت. [٩] در پى اهانت يهود به ساحت مقدّس رسول‌خدا صلى الله عليه و آله‌ [با استعمال واژه «راعنا» كه در زبان ايشان بر خلاف مسلمانان، معناى قبيح و زشتى داشت‌] و عكس‌العمل سعد بن عباده در برابر يهود، آيه ١٠٤ بقره (٢) نازل شد و طىّ آن خداوند، ضرورت پرهيز از گفتارى را كه دستاويز دشمنان قرار گيرد، يادآورى مى‌كرد. [١٠] نيز ذيل آيه ١٩ مائده (٥) آمده است كه سعد بن عباده و تنى چند از انصار در خطاب به يهود گفتند: چرا شما كه خود نشانه‌هاى پيامبر صلى الله عليه و آله را به ما بازگو مى‌كرديد از پذيرفتن دعوت آن حضرت سر باز مى‌زنيد؟ با نزول اين آيه، گفته اين دسته از مسلمانان، تأييد شد. [١١]

سعد بن عثمان‌

سعد بن عثمان بن خلده، از انصار تيره خزرج بود كه در نبرد بدر حضور داشت. [١٢] بنا به نقل برخى مفسّران، مقصود از «استزلّهم الشّيطان» در آيه ١٥٥ آل‌عمران (٣) سعد و برادرش عقبه دانسته شده است كه در نبرد احُد، شيطان به سبب پاره‌اى از اعمال‌شان، آنان را به لغزش انداخت. [١٣]

[١] . اسدالغابه، ج ٢، ص ٤٢٨؛ الاصابه، ج ٣، ص ٤٦

[٢] . الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ١٢، ص ٣٣

[٣] . الطبقات، ج ٢، ص ١٣؛ ج ٣، ص ٣٦٦-/ ٣٦٧؛ الاستيعاب، ج ٢، ص ١٥٥؛ اسدالغابه، ج ٢، ص ٤٢٩-/ ٤٣٠؛ الاصابه، ج ٣، ص ٤٦-/ ٤٨

[٤] . جامع‌البيان، ج ٤، جزء ٦، ص ١٢٠؛ تفسير ابن‌كثير، ج ٢، ص ١٨؛ الدرالمنثور، ج ٣، ص ٢١

[٥] . جامع‌البيان، ج ٣، جزء ٣، ص ٣٠٩؛ اسباب‌النّزول، واحدى، ص ٦٥؛ الدرالمنثور، ج ٢، ص ١٧٦

[٦] . الطبقات، ج ٣، ص ٣٩٥-/ ٣٩٧؛ الاستيعاب، ج ٢، ص ١٥٦-/ ١٥٧؛ اسدالغابه، ج ٢، ص ٤٣٢-/ ٤٣٣؛ الاصابه، ج ٣، ص ٤٩-/ ٥٠

[٧] . مجمع‌البيان، ج ٣-/ ٤، ص ٦٨؛ روض‌الجنان، ج ٥، ص ٣٤٨؛ الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ٥، ص ١١٠-/ ١١١

[٨] . الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ٥، ص ٣٩

[٩] . الطبقات، ج ٣، ص ٤٦٠-/ ٤٦٤؛ الاستيعاب، ج ٢، ص ١٦١-/ ١٦٤؛ اسدالغابه، ج ٢، ص ٤٤١-/ ٤٤٣؛ الاصابه، ج ٢، ص ٥٥-/ ٥٦

[١٠] . اسباب‌النّزول، واحدى، ص ٣٥؛ الجامع لاحكام‌القرآن، قرطبى، ج ٢، ص ٤٠

[١١] . جامع‌البيان، ج ٤، جزء ٦، ص ٢٢٧؛ البحرالمحيط، ج ٤، ص ٢١٣

[١٢] . الطبقات، ج ٣، ص ٤٤٤ و ج ٥، ص ٢٧٨؛ اسدالغابه، ج ٢، ص ٤٤٦ و ج ٣، ص ١٠٦؛ الاصابه، ج ٣، ص ٥٧

[١٣] . جامع‌البيان، ج ٣، جزء ٤، ص ١٩٤؛ تفسير ابن‌ابى‌حاتم، ج ٣، ص ٧٩٧؛ الدرالمنثور، ج ٢، ص ٣٥٥