«سُراقة بن مالك جُعْشُم» از «بنى‌مُدلَج» [١] و از اشراف‌ «كنانه» است. [٢] مفسّران در شأن نزول آيه ٤٨ انفال (٨) گفته‌اند: شيطان در جنگ بدر به صورت سراقه تمثّل يافت و به كافران قريش وعده همكارى و امداد داد. [٣] نيز مفسّران مقصود از «قوم» در آيه ٩٠ نساء (٤) را «بنى‌مدلج» دانسته‌اند كه سراقه به نمايندگى از آنان با پيامبر صلى الله عليه و آله ميثاق بست كه با قريش همكارى نظامى نكنند. [٤]

سرانگشت‌

--) انگشت‌

سرب‌

سرب، يكى از فلزاتى است كه قديم‌الايّام شناخته شده و جسمى است سفيدِ خاكسترى رنگ و بسيار نرم و سنگين و هميشه در كان‌ [معدن‌] به صورت سولفور است و اكثر اوقات، محتوى مقدار زيادى سم و يكى از سموم قويّه است. [٥] در اين مدخل از كلمه‌ «مرصوص» استفاده شده است.

استحكام سرب‌

١. سرب، فلزى محكم و مقاوم:

... كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ. [٦]

صفّ (٦١) ٤

بناى سربى‌

٢. بناى ساخته شده از سرب، داراى استحكام:

... كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ.

صفّ (٦١) ٤

تشبيه به بناى سربى‌

٣. صفوف منظّم و سازمان يافته مجاهدان در راه خدا، همانند بناى سربى استوار و نفوذناپذير، مورد ترغيب خداوند:

إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ.

صفّ (٦١) ٤

٤. تشبيه صفوف مستحكم مجاهدان در راه خدا، به بناى ساخته شده از سرب:

... الَّذِينَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ.

صفّ (٦١) ٤

[١] . جمهرة انساب‌العرب، ص ١٨٧؛ اسدالغابه، ج ٢، ص ٤١٢

[٢] . مجمع‌البيان، ج ٣-/ ٤، ص ٨٤٤؛ جامع‌البيان، ج ٦، جزء ١٠، ص ٢٥

[٣] . مجمع‌البيان، ج ٣-/ ٤، ص ٨٤٤؛ الجامع لاحكام‌القرآن، قرطبى، ج ٨، ص ١٨

[٤] . مجمع‌البيان، ج ٣-/ ٤، ص ١٣٥؛ الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ٥، ص ١٩٩

[٥] . لغت‌نامه، ج ٨، ص ١١٩٥٣، «سرب»

[٦] . «رصاص» به معناى سُرب است. (فرهنگ لاروس، ج ١، ص ١٠٦٧) «مرصوص» از «رصّ» به معناى استحكام بنا است. (مفردات، ص ٣٥٥، «رصص»؛ مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٤١٧؛ الكشاف، ج ٤، ص ٥٢٢)