«سَوْدَه بنت زمعه» از قريش، تيره «بنى‌عامر بن لوئى» از مهاجران حبشه بود كه پيامبراكرم صلى الله عليه و آله پس از وفات خديجه با وى ازدواج نمود. [١] مفسّران ذيل آيه ٢٨ احزاب (٣٣) از وى ياد نموده‌اند كه در پى تقاضاهاى همسران پيامبر صلى الله عليه و آله از جمله سوده در مورد افزايش نفقه و خوددارى رسول‌خدا صلى الله عليه و آله از زياده‌طلبى آنان، آيه ياد شده نازل شد و آن حضرت را در نگهدارى و يا طلاق ايشان مخيّر كرد. [٢] بنا به نقلى ذيل آيه ١٢٨ نساء (٤) از وى ياد شده كه به سبب كهولت سنّ، حق همخوابگى خود با پيامبر صلى الله عليه و آله را به ديگر همسران آن حضرت بخشيد. [٣]آيت الله هاشمى رفسنجانى و برخى از محققان مركز فرهنگ ومعارف قرآن، فرهنگ قرآن، ٣٣جلد، موسسه بوستان كتاب - قم، چاپ: اول، ١٣٨٤.

سوره‌

سوره در اصطلاح علوم قرآنى، بخشى مستقلّ از مجموعه آيات قرآن كريم است كه داراى مطلع و مقطع باشد. لفظ سوره به صورت مفرد هشت بار و به صيغه جمع، يك بار در قرآن كريم به كار رفته است. [٤]

آخرين سوره‌

١. سوره مائده آخرين سوره نازل شده بر پيامبر صلى الله عليه و آله:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعامِ إِلَّا ما يُتْلى‌ عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ ما يُرِيدُ. [٥]

مائدة (٥) ١

اعراض از سوره‌

٢. محروميّت منافقان از درك و فهم صحيح قرآن، دليل رويگردانى آنان پس از نزول سوره‌هاى آن:

وَ إِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلى‌ بَعْضٍ هَلْ يَراكُمْ مِنْ أَحَدٍ ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ.

توبه (٩) ١٢٧

اوّلين سوره‌

٣. سوره علق اوّلين سوره نازل شده بر پيامبر صلى الله عليه و آله:

اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ. [٦]

علق (٩٦) ١

[١] . الطبقات، ج ٤، ص ١٥٤ و ج ٨، ص ٤٢؛ تاريخ يعقوبى، ج ٢، ص ٨٤؛ الاستيعاب، ج ٤، ص ٤٢٢؛ اسدالغابه، ج ٧، ص ١٥٧

[٢] . جامع‌البيان، ج ١١، جزء ٢١، ص ١٨٩؛ التبيان، ج ٨، ص ٣٣٤؛ مجمع‌البيان، ج ٧-/ ٨، ص ٥٥٤؛ تفسير ابن‌كثير، ج ٣، ص ٤٩٠-/ ٥٠٠

[٣] . جامع‌البيان، ج ٤، جزء ٥، ص ٤١٩؛ التّبيان، ج ٣، ص ٣٤٦-/ ٣٤٧؛ الدرالمنثور، ج ٢، ص ٧١٠

[٤] . دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهى، ج ٢، ص ١٢٣٣

[٥] . در روايتى منقول از على عليه السلام، سوره مائده، آخرين سوره‌نازل شده به رسول خدا صلى الله عليه و آله معرّفى شده است. (تفسير نورالثقلين، ج ١، ص ٤٨٣، ح ٣؛ كشف‌الاسرار، ج ٣، ص ٣)

[٦] . بنا بر گفته اكثر مفسّران، سوره علق، اوّلين سوره نازل شده بر پيامبر صلى الله عليه و آله بوده است. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٧٨٠؛ كشف‌الاسرار، ج ١٠، ص ٥٤٩؛ الكشاف، ج ٤، ص ٧٧٥)