فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ٣٣٢ - شناخت سنت خدا
لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ إِذا أَرادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوْءاً فَلا مَرَدَّ لَهُ وَ ما لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ والٍ.
رعد (١٣) ١١
سنّت خدا در هدايت
٨٩. سپردن هدايت صاحبان عقل از سوى خدا به شياطين، مغاير با سنّت هدايت عامّه الهى:
... كانَ مِنَ الْجِنِ ... أَ فَتَتَّخِذُونَهُ وَ ذُرِّيَّتَهُ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِي وَ هُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ ... ما أَشْهَدْتُهُمْ خَلْقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لا خَلْقَ أَنْفُسِهِمْ وَ ما كُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُداً. [١]
كهف (١٨) ٥٠ و ٥١
٩٠. هدايت به سوى كمال مطلوب، از سنّتهاى خداوند:
إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً.
انسان (٧٦) ٣
٩١. هدايت توبهكنندگان به سوى خداوند، از سنّتهاى او:
وَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّ اللَّهَ ... يَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ أَنابَ. [٢]
رعد (١٣) ٢٧
٩٢. استمرار هدايت انسانها، از سنّتهاى خداوند:
وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْماً بَعْدَ إِذْ هَداهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ ما يَتَّقُونَ ... [٣]
توبه (٩) ١١٥
٩٣. دادن شرح صدر براى پذيرش اسلام، سنّت خداوند در هدايت انسانها:
فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ كَذلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ وَ هذا صِراطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيماً ....
انعام (٦) ١٢٥ و ١٢٦
٩٤. بهرهمند ساختن امّتها از هدايتگران و پيامبران، سنّتى الهى:
... وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ. [٤]
رعد (١٣) ٧
إِنَّا أَرْسَلْناكَ بِالْحَقِّ بَشِيراً وَ نَذِيراً وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلا فِيها نَذِيرٌ.
فاطر (٣٥) ٢٤
أَ فَنَضْرِبُ عَنْكُمُ الذِّكْرَ صَفْحاً أَنْ كُنْتُمْ قَوْماً مُسْرِفِينَ وَ كَمْ أَرْسَلْنا مِنْ نَبِيٍّ فِي الْأَوَّلِينَ.
زخرف (٤٣) ٥ و ٦
نيز--) هدايت
شناخت سنّت خدا
٩٥. لزوم سير در زمين، براى شناخت سنّتهاى خداوند:
قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُروا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ.
آلعمران (٣) ١٣٧
... فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا سُنَّتَ الْأَوَّلِينَ ... أَ وَ لَمْ
[١] . با توجّه به فطرت كمالجويى موجودات و لزوم بهرهمندى آنها از هدايت عامّه، سپردن آن به شياطين شرّ و مفسد، متناقض با سنّت الهى در هدايت عامّه مخلوقات است. (الميزان، ج ١٣، ص ٣٢٧)
[٢] . آوردن «يهدى إليه من أناب» به جاى «يهدى إليه من يشاء» براى بيان اين نكته است كه مشيّت خداوند متعال مبتنى بر سنّت دايمى هدايت توبه كننده استوار است. «انابه» بهمعناى بازگشت بهسوى حق با توبه كردن است. (همان، ج ١١، ص ٣٥٢ و ٣٥٣)
[٣] . استمرار نعمت و هدايت بر بنده از سنّت خدا است، مگر اينكه خود بنده با ناسپاسى و تجاوز، موجب سلب نعمت و هدايت خويش شود. (همان، ج ٩، ص ٣٩٨)
[٤] . «رسول» فقط منذرى است كه خداوند، طبق سنّت جارى خود براى هدايت بر قوم، فرستاده است. (همان، ج ١١، ص ٣٠٥)