سعد بن معاذ از رؤساى قبيله اوس‌ [١] و از صحابه‌ برجسته رسول‌خدا صلى الله عليه و آله بود كه قبل از هجرت آن حضرت به مدينه، به دست مصعب بن عمير اسلام آورد. وى در غزوه بدر و ديگر غزوات رسول‌خدا صلى الله عليه و آله تا سال پنجم حضور داشت. در اين سال در نبرد خندق مجروح شد و پس از داورى درباره يهود بنى‌قريظه بر اثر همان جراحت به شهادت رسيد. [٢] بر حسب نقل‌ برخى مفسّران، مقصود از ايمان‌آورندگان در آيه ١٣ بقره (٢) وى و برخى ديگر از اصحاب رسول‌خدا صلى الله عليه و آله دانسته شده‌اند. [٣] ذيل آيه ١٠٤ بقره (٢) نيز از وى ياد شده كه چون سخن ناسزاى برخى يهود را درباره پيامبر صلى الله عليه و آله شنيد، عكس‌العمل نشان داد و به تهديد ايشان پرداخت. در پى آن آيه مزبور نازل شد و ضرورت پرهيز از استعمال كلماتى را كه دستاويز دشمن براى تمسخر قرار مى‌گيرد، متذكّر شد. [٤]

سعه صدر

--) شرح صدر

سعيد بن زيد

«سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل» از قريش، تيره بنى‌عدى بن كعب، از حنفاء و از مسلمانان نخستين و مهاجران اوليّه و از كسانى دانسته شده كه خداوند به آنان وعده بهشت داده است. [٥] برخى مفسّران مقصود از «دورى‌گزيدگان از طاغوت» [٦] را سعيد، ابوذر و سلمان دانسته‌اند كه در جاهليّت از بت‌پرستى روى برتافته، به آيين حنيف درآمدند و با ظهور اسلام و شنيدن سخن حق، هدايت شدند و آن را اجابت كرده، مسلمان شدند. [٧]

سُعَيده‌

سُعَيده، همسر ابى صيفى بن راهب، از زنان مسلمان و مهاجر است. [٨] به نقل مقاتل‌ [٩] و ابن‌عبّاس، [١٠] وى پس‌ از انعقاد صلح‌نامه حديبيّه‌ [سال ششم هجرت‌] شوهر مشركش را ترك كرد و به مسلمانان پيوست. هنگامى كه ابوصيفى براى بازگرداندن وى نزد رسول‌خدا صلى الله عليه و آله‌

[١] . المنمق، ص ١٤٨؛ جامع‌البيان، ج ١٠، جزء ٢١، ص ٢٦٦

[٢] . الطبقات، ج ٣، ص ٤٢٠-/ ٤٢٣؛ اسدالغابه، ج ٢، ص ٤٦١-/ ٤٦٣؛ الاصابه، ج ٣، ص ٧٠-/ ٧٣

[٣] . البحرالمحيط، ج ١، ص ١٠٩؛ زادالمسير، ج ١، ص ٣٣

[٤] . لباب‌النّقول، ص ١٤؛ الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ٢، ص ٤٠؛ تفسير الجلالين، ص ٣٦

[٥] . المنمق، ص ٣٠٥، ٣٤٨ و ٤١٨؛ جمهرة انساب‌العرب، ص ١٥١ و ١٧٠؛ الاستيعاب، ج ٢، ص ١٧٨-/ ١٨٢

[٦] . زمر (٣٩) ١٧

[٧] . اسباب‌النّزول، واحدى، ص ٣١٠؛ معالم‌التنزيل، بغوى، ج ٤، ص ٦٥؛ الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ١٥، ص ١٥٨؛ الدرالمنثور، ج ٧، ص ٢١٧

[٨] . اسدالغابه، ج ٧، ص ١٤٣؛ الاصابه، ج ٨، ص ١٧٩

[٩] . الدرالمنثور، ج ٨، ص ١٣٦؛ لباب‌النّقول، ص ٢٩٩

[١٠] . الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ١٨، ص ٤١