وَ لَئِنْ أَذَقْنَا الْإِنْسانَ‌ ... وَ لَئِنْ أَذَقْناهُ نَعْماءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّيِّئاتُ عَنِّي إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ.

هود (١١) ٩ و ١٠

... وَ إِنَّا إِذا أَذَقْنَا الْإِنْسانَ مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِها وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسانَ كَفُورٌ.

شورى (٤٢) ٤٨

آثار افراط در سرور

١. شرك‌

٣. افراط در سرور، موجب شرك به خدا:

ثُمَّ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ تُشْرِكُونَ‌ مِنْ دُونِ اللَّهِ قالُوا ضَلُّوا عَنَّا بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَيْئاً كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ الْكافِرِينَ‌ ذلِكُمْ بِما كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ بِما كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ.

غافر (٤٠) ٧٣-/ ٧٥

٢. غفلت‌

٤. افراط در سرور، درپى‌دارنده غفلت از خدا:

... قالُوا ضَلُّوا عَنَّا بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَيْئاً كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ الْكافِرِينَ‌ ذلِكُمْ بِما كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ بِما كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ. [١]

غافر (٤٠) ٧٤ و ٧٥

٣. گمراهى‌

٥. گمراهى كافران، پيامد افراط آنان در سرور و بدمستى در زمين:

... كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ الْكافِرِينَ‌ ذلِكُمْ بِما كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ بِما كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ. [٢]

غافر (٤٠) ٧٤ و ٧٥

٤. هلاكت‌

٦. افراط در سرور، عامل هلاكت بسيارى از جوامع پيشين:

وَ كَمْ أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَها ... [٣]

قصص (٢٨) ٥٨

تهمت افراط در سرور

٧. تهمت افراط در سرور و سرمستى به صالح عليه السلام، از سوى قومش:

كَذَّبَتْ ثَمُودُ ... فَقالُوا ... أَ أُلْقِيَ الذِّكْرُ عَلَيْهِ مِنْ بَيْنِنا بَلْ هُوَ كَذَّابٌ أَشِرٌ. [٤]

قمر (٥٤) ٢٣-/ ٢٥

زمينه‌هاى افراط در سرور

١. تفاخر

٨. روحيّه فخرفروشى، زمينه افراط در شادى و بدمستى در زمين:

وَ لا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتالٍ فَخُورٍ.

لقمان (٣١) ١٨

[١] . «مرح» به معناى شدّت [افراط] در شادمانى است. (مجمع‌البيان، ج ٧-/ ٨، ص ٨٢٧؛ روح‌المعانى، ج ١٣، جزء ٢٤، ص ١٣٢)

[٢] . مقصود از «ذلكم» اشاره به عذاب و اضلال [گمراه كردن‌] است كه به سبب شادمانى با گناهان بر روى زمين اظهار مى‌كرديد. (التّفسير المنير، ج ٢٤، ص ١٦٣)

[٣] . «بطر» به معناى نشاط و شادمانى بيش از حدّ است. (مفردات، ص ١٢٩، «بطر»)

[٤] . «أشر» به معناى شدّت سرمستى و خوشحالى ناشى از هواى نفس است. (مفردات، ص ٧٧، «أشر»)