فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ١٧٩ - سر در حالت تكبر
حجاب سر
٢. زنان، موظّف به پوشاندن سر خويش، از نامحرمان:
وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ ... وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى جُيُوبِهِنَ ....
نور (٢٤) ٣١
٣. زنان، مجاز به كشف حجاب سر از مَحرمان و افراد غير نيازمند به مسائل جنسى و كودكان غير مميّز:
وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ ... وَ لا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبائِهِنَّ أَوْ آباءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنائِهِنَّ أَوْ أَبْناءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَواتِهِنَّ أَوْ نِسائِهِنَّ أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلى عَوْراتِ النِّساءِ ....
نور (٢٤) ٣١
٤. زنان سالخورده، مجاز به كشف حجاب از سر، مشروط به عدم خودآرايى آنان:
وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللَّاتِي لا يَرْجُونَ نِكاحاً فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُناحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزِينَةٍ وَ أَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ.
نور (٢٤) ٦٠
حركت سر
٥. حركت دادن سر، از شيوههاى استهزاگران، براى تمسخر امر معاد:
... فَسَيَقُولُونَ مَنْ يُعِيدُنا ... فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُسَهُمْ وَ يَقُولُونَ مَتى هُوَ ....
اسراء (١٧) ٥١
سر برگرداندن
--) همين مدخل، سر در حالت تكبّر
سر بريدن
--) ذبح
سر به زيرى
٦. شرمسارى و سربه زير افكندن بتپرستان در برابر استدلال ابراهيم عليه السلام بر بطلان شرك و بتپرستى:
قالُوا أَ أَنْتَ فَعَلْتَ هذا بِآلِهَتِنا يا إِبْراهِيمُ قالَ بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هذا فَسْئَلُوهُمْ إِنْ كانُوا يَنْطِقُونَ فَرَجَعُوا إِلى أَنْفُسِهِمْ فَقالُوا إِنَّكُمْ أَنْتُمُ الظَّالِمُونَ ثُمَّ نُكِسُوا عَلى رُؤُسِهِمْ ... [١]
انبياء (٢١) ٦٢-/ ٦٥
٧. سر به زير افكندن مجرمان، از شرمسارى اعمال خود، در قيامت:
وَ لَوْ تَرى إِذِ الْمُجْرِمُونَ ناكِسُوا رُؤُسِهِمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ رَبَّنا أَبْصَرْنا وَ سَمِعْنا فَارْجِعْنا نَعْمَلْ صالِحاً إِنَّا مُوقِنُونَ.
سجده (٣٢) ١٢
سر حاجيان
--) حلق
سر در حالت استهزا
--) همين مدخل، حركت سر
سر در حالت تكبّر
٨. سربرگرداندن متكبّرانه منافقان، از پيشنهاد پيامبر صلى الله عليه و آله جهت استغفار براى آنان:
وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا يَسْتَغْفِرْ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ
[١] . «نكس» به معناى قلب و برگرداندن قسمت بالاى شىءبه پايين و برعكس است. (مفردات، ص ٨٢٤، «نكس»؛ مجمعالبيان، ج ٧-/ ٨، ص ٨٥؛ الكشاف، ج ٣، ص ١٢٥) جمله «نكسوا على رءوسهم» تمثيل (از نوع تشبيه معقول به محسوس) و كنايه از افرادى است كه از شدّت شرمسارى و سرافكندگى، سر آنان به طرف پايين بدنشان قرار مىگيرد