فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ١٦٣ - سخن شايسته
٨٠. درخواست موسى عليه السلام از خداوند براى برطرفكردن گره از زبانش، جهت رسا بودن كلامش:
وَ احْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي.
طه (٢٠) ٢٧ و ٢٨
١٢. سخن سطحى
٨١. ادّعاى مشركان مبنى بر وجود شريك براى خدا، سخنى سطحى و به دور از واقعيّت:
أَ فَمَنْ هُوَ قائِمٌ عَلى كُلِّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ وَ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِما لا يَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ أَمْ بِظاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ ... [١]
رعد (١٣) ٣٣
١٣. سخن شايسته
٨٢. برترى گفتار پسنديده، نسبت به بخشش آزاردهنده:
قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَ مَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُها أَذىً ... [٢]
بقره (٢) ٢٦٣
٨٣. جواز سخن گفتن مردان با زنان نامحرم، جهت خواستگارى، بهگونهاى متعارف و شايسته:
وَ لا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِيما عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّساءِ ... وَ لكِنْ لا تُواعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفاً ....
بقره (٢) ٢٣٥
٨٤. گفتار شايسته با سفيهان، سفارش خداوند به مؤمنان:
وَ لا تُؤْتُوا السُّفَهاءَ أَمْوالَكُمُ ... وَ قُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفاً.
نساء (٤) ٥
٨٥. سخن شايسته با خويشاوندان، هنگام بهرهمند ساختن آنان از ارث، از سفارشهاى خدا:
وَ إِذا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُوا الْقُرْبى ... وَ قُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفاً.
نساء (٤) ٨
٨٦. سخن پسنديده گفتن با يتيمان، هنگام بهرهمند ساختن آنان از ارث، از توصيههاى خدا:
وَ إِذا حَضَرَ الْقِسْمَةَ ... وَ الْيَتامى ... وَ قُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفاً.
نساء (٤) ٨
٨٧. سخن پسنديده گفتن با نيازمندان، هنگام بهرهمند ساختن آنان از ارث، سفارش خداوند:
وَ إِذا حَضَرَ الْقِسْمَةَ ... وَ الْمَساكِينُ ... وَ قُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفاً.
نساء (٤) ٨
٨٨. زنان پيامبر، مأمور گفتن سخن شايسته با نامحرمان:
يا نِساءَ النَّبِيِ ... فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ ... وَ قُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفاً. [٣]
احزاب (٣٣) ٣٢
٨٩. سخن معروف، بهتر از احوال و سخنان يأسآور منافقان، درباره جهاد:
... فَإِذا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ مُحْكَمَةٌ وَ ذُكِرَ فِيهَا الْقِتالُ رَأَيْتَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ نَظَرَ الْمَغْشِيِّ عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَأَوْلى لَهُمْ طاعَةٌ وَ قَوْلٌ مَعْرُوفٌ ... [٤]
محمّد (٤٧) ٢٠ و ٢١
[١] . «ظاهر من القول» يعنى گفتارى كه واقعيّت نداشته، عارى از حقيقت باشد. (مجمعالبيان، ج ٥-/ ٦، ص ٤٥٤؛ الكشاف، ج ٢، ص ٥٣٢)
[٢] . «معروف» گفتار و كردارى را گويند كه به وسيله آن، انسان آرامش پيدا كند و عقل يا شرع آن را پسنديده بداند. (تفسير غرائبالقرآن، ج ٢، ص ٣٥٢)
[٣] . «قولًا معروفاً» يعنى سخن معمول و مستقيم بگوييد، سخنى كه شرع و عرف اسلامى آن را پسنديده مىداند و آن سخنى است كه تنها مدلول خود را برساند و از اشاره به فساد و ريبه دور باشد. (الميزان، ج ١٦، ص ٣٠٩)
[٤] . «قول معروف» مىتواند مبتدا براى خبر محذوف باشد؛ يعنى سخن معروف بهتر از احوال و سخنان منافقان است. (مجمعالبيان، ج ٩-/ ١٠، ص ١٥٧؛ الكشاف، ج ٤، ص ٣٢٤)