می تواند در پاناما انجام شود، نپذیرفت. در بیانیه آمده است: «هیئت امریکایی به آقای محمدرضا پهلوی اطمینان داد که پاناما تسهیلات لازم برای جراحی را در اختیار دارد و آنها به وی توصیه کردند که با تصمیم پزشکان پانامایی در مورد انجام عمل جراحی موافقت کند.» در ادامه اضافه شده است: «علی رغم هشدارهایی که در مورد خطراتی که یک مسافرت طولانی برای سلامت محمدرضا پهلوی در بر دارد، و نیز دشواری هایی که متعاقب چنین مسافرتی برای امنیت گروگان های امریکایی در تهران، اوضاع داخلی مصر و موقعیت حساس در خاورمیانه پیش می آید، ایشان تصمیم خود را مبنی بر انجام این مسافرت تأکید کردند.»[١]

٣٩

خروج شاه از پاناما در حالی انجام شد که قطب زاده وزیر خارجة جمهوری اسلامی ایران تقریباً یقین داشت در امر بازداشت شاه در پاناما که مقدمة انتقال وی به ایران است، موفق شده است و به این ترتیب، از طرفی در حل مسئلة گروگان های امریکایی و از طرف دیگر در امر تبلیغات ریاست جمهوری خویش، گام بلندی برداشته است. سفر شاه از پاناما به مصر در روز گذشته، نشان داد که این برداشت دقیق نبوده است. در واقع امریکا حاضر به معامله نشده بود و حتی به بازداشت ظاهری شاه هم رضایت نداده بود؛ به این ترتیب تحویل گروگان ها به دولت نیز منتفی شد. تحویل گروگان ها به دولت ایران، در افکار عمومی امریکا و جهان گامی اساسی در تضمین امنیت و سلامت و سپس آزادی آنها به شمار می رفت. خبرگزاری فرانسه، این فرصت از دست رفته را به نحو زیر گزارش می کند:

«منابع کاملاً آگاه در تهران اعلام کرده بودند که گروگان های امریکایی سفارت امریکا در تهران، امروز به مقامات دولت ایران تحویل می شوند تا تحت حمایت آنها قرار گیرند و این در صورتی است که شاه مخلوع پاناما را ترک نکند. ابوالحسن بنی صدر رئیس جمهوری ایران، به خاطر نشان دادن حسن نیت در برابر مقام های پاناما، مقدمات این نقل و انتقال را با موافقت امام خمینی فراهم کرده بود. شب گذشته صادق قطب زاده وزیر امور خارجة ایران، ضمن ملاقات با امام خمینی توافق وی را در مورد این نقل و انتقال جلب کرده بود. دانشجویان مستقر در سفارت نیز این کار را پذیرفته بودند. از سوی دیگر به مقامات پانامایی رسماً از طرف بنی صدر اطلاع داده شد که ژنرال توریخوس مرد قدرتمند پاناما را در جریان بگذارند. بنی صدر شب گذشته دوبار تلفنی با پاناما تماس گرفته است. بار اول وی با مقامات پاناما در مورد تحویل گروگان ها صحبت کرده است و مقامات پانامایی از او جزئیات کار را درخواست کرده اند. آنها اضافه نموده اند که موقعیت تازة ایران را تحت مطالعه و بررسی قرار خواهند داد. متأسفانه در دومین تماس تلفنی، مقامات پاناما اعلام کردند که خیلی دیر شده و شاه مخلوع پاناما را ترک کرده است.

این منابع هنری کیسینجر را به این متهم می کنند که وی مقدمات رفتن شاه از پاناما

[١] مأخذ ١، ص ٣، پاناما - یونایتدپرس، ٤/١/١٣٥٩.