سقوط شاه، نفوذش در ایران افزایش پیدا کند. در طول هفتة گذشته، بیانات رسمی و تفسیرهایی که در جراید و رادیو شوروی منعکس شده است، درباره طرح های تهاجمی امریکا بر ضد ایران بوده است. همچنین این منابع، اتحاد شوروی را دوست واقعی ایران در مبارزه ایران بر ضد امپریالیسم خوانده اند؛ ولی در ضمن، بیانات شوروی لحن دفاعی نیز داشته است.

هفتة گذشته ایران جریان گاز طبیعی را به شوروی قطع کرد. این اقدام در پی نافرجامی مذاکرات دو کشور دربارة افزایش زیاد بهای گاز طبیعی صورت گرفت. شوروی در برابر نیش های انتقادآمیزی که جراید ایران به دلیل عدم موافقت شوروی با بهای درخواستی ایران، به این کشور زده بودند، در مقام دفاع برآمد. پریروز خبرگزاری رسمی شوروی تاس، واکنش مستقیمی به بیانیة غیردوستانة دیگر پرزیدنت بنی صدر نشان داد. تاس بنی صدر را متهم کرد که عمداً تاریخچة روابط دو کشور را با اشاره به این که شوروی برای ایران خطر نظامی در بردارد، از حقیقت دور کرده است. شوروی از انتقاد مستقیم از رهبران ایران خودداری کرده است و احتمالاً در حال حاضر قصد دارد بنی صدر را از سایر اعضای دولت ایران - که احساسات ضد شوروی کم تری دارند - منزوی کند؛ ولی به نظر می رسد نطق هفتة گذشتة آیت الله خمینی توافق نظر را در بین رهبران ایران نشان می دهد؛ توافق نظری مبنی بر آن که مخالفت ایران با ایالات متحده امریکا نباید باعث شود که تقبیح اقدامات شوروی در افغانستان تحت الشعاع قرار گیرد.[١]

الحوادث چاپ لندن نیز در شمارة امروز خود، اهمیت رابطه با ایران برای شوروی را مورد بررسی قرار داده است و نیاز آن کشور به داشتن رابطه با ایران را ارزیابی کرده است. در بخش هایی از این تحلیل نسبتاً مفصل که با مروری بر موقعیت استراتژیک ایران برای شوروی، آغاز می شود، چنین آمده است:

اتحاد جماهیر شوروی در مورد بروز هرگونه تحولی در مرزهای خود، بسیار حساس است. ایران حدود ١٢٥٠ مایل مرز مشترک با شوروی دارد. ایران در زمان شاه و به مدت دو دهه، سدی در راه شیوع کمونیسم در منطقه بود و روس ها هم برای از بین بردن این سد و نفوذ در خاورمیانه، از هیچ کوششی دریغ نکردند. از کمک های شوروی به کشورهای همجوار ایران به آسانی می توان متوجه این موضوع شد. علت توجه شوروی به افغانستان بیطرف و سپس حضور نظامی در این کشور نیز همین بود.

اشغال پاکستان یا ترکیه که دارای گرایش های غربی اند و از نظر نظامی معتبر هستند، برای مسکو آسان نبود؛ زیرا این کشورها از طریق پیمان های نظامی به غرب وابسته بودند؛ ولی در مقابل، مشکلات داخلی افغانستان و ایران باعث شد شوروی به راحتی در این دو کشور نفوذ پیدا کند. اوضاع سیاسی روز هم برای نفوذ شوروی در این کشورها بدون تأثیر

[١] مأخذ ٣، ص٤تا٦، بخش فارسی رادیو لندن، ٧/١/١٣٥٩.