جریان دیگری نیز در طول دوره کتاب حاضر کوشید علی رغم اختلافات شدید قبلی، به جریان بنی صدر نزدیک شود و آن سازمان مجاهدین خلق بود که در طول دوره زمانی کتاب در این راه گام های اساسی برداشت. البته هیچ کدام از این حرکت ها در دوره کتاب حاضر به نتایج ملموس و مهمی منجر نشد و نتایج نهایی آن در آینده (مثلاً مراسم ١٤ اسفند ١٣٥٩ در دانشگاه تهران که هر سه جریان بنی صدر، نهضت آزادی و مجاهدین خلق در آن آشکارا در یک وحدت عملی ظاهر شدند) بروز کرد.[٢]^

در دورة کتاب حاضر به خصوص با تدابیر و اقدامات امام خمینی و توازنی که بین دو جناح عمده حکومت (بنی صدر - خط امام) ایجاد می کرد، تضادهای این دو جناح چندان حاد نشد ولی در قالب ها و صورت های مختلف و متنوعی بروز می کرد که در کتاب آشکارا قابل بررسی است.

در این میان بنی صدر می کوشید جایگاه و موقعیت ریاست جمهوری خود را با اتکا به مبانی مشروعیت نظام و پایه های ارزشی آن استحکام بخشد ولی در این راه حرکت وی به هر حال با محدودیت های فکری خاص او درگیر و دارای اخلال بود. در بعضی موارد نظیر کردستان کار راحت تری در موضع گیری داشت، امّا در مسائلی نظیر لانه جاسوسی و یا درگیری های دانشگاه ها، در عین اینکه در وضعیت دفاع کامل از نظام در برابر گروه ها قرار

[١] قابل ذکر است که درعین حال، مهندس بازرگان در همین مصاحبه به نحو زیر به تکریم شخص و نقش امام خمینی پرداخت، وی ابتدا یادآوری کرد که در شروع کار نهضت آزادی اولین شعار ما این بود که مسلمانیم، ایرانی هستیم و مصدقی هستیم یعنی در مکتب سیاسی مصدق کار می کنیم. بازرگان سپس افزود که حالا هم در مرحله اول مسلمانیم در مرحله دوم ایرانی هستیم و بعد هم در مکتب و در رهبری امام خمینی قرار داریم.

[٢] ^ این نزدیکی به تدریج بیش تر و بیش تر شد تا جایی که در ماجرای "١٤ اسفند" همین سال سه جریان بنی صدر، نهضت آزادی و مجاهدین خلق، در یک صحنه مشخص برخورد جناحی، در کنار یکدیگر قرار گرفتند که از نظر هواداران وسیع نظام، زیان بسیاری برای پرستیژ و مشروعیت نهضت آزادی به بار آورد. در مراسمی که در این روز برگزار شد، سخنران بنی صدر بود و در تریبون، شخصیت های سرشناسی از جریان بنی صدر و نهضت آزادی در کنار هم قرار گرفتند، این در حالی بود که در زمین چمن دانشگاه تهران و حواشی آن [محل سخنرانی و مراسم] عناصر و هواداران سازمان مجاهدین خلق، در یک اقدام تشکیلاتی چشمگیر، به هواداری از بنی صدر مشغول بودند. مراسم ١٤ اسفند که از تلویزیون پخش شد، نقطه عطفی در تند شدن آهنگ جدایی دو جناح از یکدیگر و حضور روزافزون تشکیلات مجاهدین خلق در حاشیه تحرکات رئیس جمهور محسوب می شود که نهایتاً کار به اتحاد کامل بنی صدر- مجاهدین خلق و خروج مشترک آنها از کشور منجر شد. اما نهضت آزادی بعد از انفجار هفتم تیر، با حضور در جلسه علنی مجلس پس از مدتی قهر، حساب خود را از جریان براندازی مشترک بنی صدر - مجاهدین خلق جدا کرد و مانع عدم رسمیت مجلس گردید. ممانعت از حذف قوة مقننه در عرصه حکومت، در موقعیتی که قوة مجریه قبلاً حذف شده بود اقدام مهمی در جهت حمایت از نظام محسوب می شد که همین اقدام باعث اعلام تشکر رئیس مجلس آقای هاشمی رفسنجانی از نمایندگان وابسته به نهضت آزادی، از تریبون مجلس گردید.