بس، و ایرانی بودنمان به معنای این که دشمن اعراب یا دشمن یونان و یا سایرین هستیم، نیست، بلکه ایران را به عنوان اولین جایی که حق به گردن ما دارد و ما در برابر آن وظیفه داریم، و بعد هم به لحاظ سیاسی و مکتب، آن موقع می گفتیم که ما در مکتب سیاسی مصدق کار می کنیم و البته حالا هم در مرحلة اول، مسلمانیم و در مرحلة دوم، ایرانی هستیم و علاقه مند و متعهد در برابر ایران و بسیار دوستدار ایران و افتخار هم به مملکتمان می کنیم و بعد هم در مکتب و در رهبری امام خمینی قرار گرفتیم. این ها با هم منافات ندارد؛ بلکه به عقیدة من این ها مکمل هم هستند.»

بامداد: «آخرین سؤال من این است که گروهی معتقد هستند که آن کارد معروف و بدون تیغه که روزی در دست شما بود، امروز به دست رئیس جمهوری ایران داده اند. نظر شما در این مورد چیست؟»

بازرگان: «البته این را باید از خود ایشان پرسید؛ ولی ایشان خوشبختانه امکانات و اختیاراتی که گرفته اند مثل فرماندهی کل قوا و بعد هم عضویت در شورای انقلاب، و تجربه ای هم که پیدا شده و پشتیبانی هم که امام می کنند، و این که باید اِعمال قدرت بکند، خوب چاقوی ایشان تیغه دارد، تا آن جا که بگذارند. البته خود ایشان هم خیلی نگران هستند و مملکت و ملت هم تجربه پیدا کرده. اگر من آن گله و شکوائیه را کردم، نه به خاطر درددل خالی بود، بلکه برای توجه دادن به مقامات و افراد بود که خوشبختانه این توجه پیدا شده و دوستان ما و خود بنده هم تا آن جا که بتوانیم، در تیز کردن چاقوی ایشان کمک می کنیم؛ منتها اولین انتظاری که از مجلس می رود این است که این تیغه را کوتاه نکند و مقداری از آن را در دست خودش نگیرد و تمام کمال این تیغه را بگذارد در اختیار دولت، و چه خود رئیس جمهوری و مجلس و همه تا آن جا که می توانند سعی کنند که دولت خوبی انتخاب شود. نظارت هم روی دولت بکنند؛ ولی کارد این دولت را تکه تکه نکنند و کُند نکنند و وادار نکنند که این کارد در جاهای غلط به کار گرفته شود.»[١]-[٢]

[١] این برنامه در مجلس اول، در واقع شروع نزدیکی بین دو جریان متفاوت است که تا این زمان منتقد یکدیگر بودند. بعداً این نزدیکی بیش تر شد و در مراسم ١٤ اسفند ٥٩ به اوج خود رسید. البته نهضت آزادی و شخص مهندس بازرگان، ضرر زیادی از این نزدیکی متحمل شدند. این یک انتخاب زیان بار و یک اشتباه استراتژیک بود که فرصت آشتی مجدد با جریان کلی موصوف به خط امام را از جریان نهضت آزادی گرفت. یادآوری می شود اعضای نهضت آزادی - که از مجلس قهر کرده بودند - بعد از انفجار هفتم تیر، در مجلسی که در معرض از رسمیت افتادن قرار داشت حضور یافتند؛ اما علی رغم اظهارات دوستانة رئیس مجلس آقای هاشمی رفسنجانی حتی این حضور هم، نتوانست حلقة وصل مجددی بین این دو جریان باشد. به عبارت دیگر نهضت آزادی دربارة مشی این دورة خویش هیچ گاه به انتقاد جدی از خود نپرداخت؛ همچنان که دربارة موارد مشابه در زمان جنگ، به این کار اقدام نکرد.

[٢] مأخذ١١١، ص٧.