فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٩٩ - فصل در بيان نفى امتياز و عليت در اعدام

ترجمه:

فصل در بيان نفى امتياز و علّيّت در اعدام‌

عدم و نيستى بملاحظه نيستى كه عين آن است داراى ميز و امتيازى‌

نيست باينمعنا كه از هم قابل امتياز نمى‌باشند و اگر امتيازى بين آنها قائل شوند

در وهم اين معنا مرتسم مى‌باشد باين نحو كه اعدام در وهم تصوير شده و اين‌

تصوير و ارتسام بملاحظه اضافه‌اش به ملكات مى‌باشد بنابراين ملكات متمايز از

هم در وهم و ذهن تصوّر شده و سپس مفهوم عدم را بآنها اضافه مى‌دهيم و

در نتيجه اعدامى كه در احكام با هم متمايز هستند حاصل مى‌شود.

ولى در واقع اين تمايز از آن ملكات و وجودات متخالفه مى‌باشد.

و امّا با قطع نظر از اضافه به ملكات هرگز عدمى را نمى‌توان از عدم ديگر

ممتاز قرار داد و الّا لازم مى‌آيد كه در هر شيئ واحدى اعدام غير متناهى وجود

داشته باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

يكى ديگر از احكام عدم، مسئله قابليّت ميز و عدم آن در اعدام مى‌باشد.

بسيارى از متكلّمين و حكماء قائلند باينكه اعدام قابل امتياز و تشخيص‌

هستند و جماعتى ديگر آنرا قبول نداشته و بتاتا مسئله ميز را در اعدم انكار

كرده‌اند.

مرحوم مصنّف مى‌فرمايد:

در حقيقت نزاع لفظى است زيرا عدم من حيث انّه عدم قابل ميز نيست و

هر دو دسته اينعمنا را قبول دارند و منظور منكرين همين معنا است امّا بلحاظ

اضافه بملكات و وجودات قابل امتياز هستند زيرا ميز حقيقه مال وجودات است و

باعتبار اضافه عدم به آنها تصوّر امتياز در آنها مى‌شود و بعبارت ديگر عدم بحت و

صرف عدم قابل ميز نيست لكن عدم اضافى قابل هست و مراد طائفه اوّل همين‌